دو بررسیکننده مستقل تمام عناوین و چکیدهها را غربالگری کردند و سپس ارزیابی کامل متن مطالعات بالقوه واجد شرایط را انجام دادند. هرگونه اختلاف نظر در مورد ورود مطالعه از طریق بحث بین دو محقق حل شد.
خطر سوگیری در مطالعات فردی
در ادامه، دو بررسیکننده مستقل بدون آگاهی از ارزیابی یکدیگر کیفیت روششناسی مطالعات شاملشده را با استفاده از نسخه اصلاحشده چکلیست اصلاحشده بلک و دانز ارزیابی کردند [42]. از میان 27 گزینه اصلی، 16 گزینه متناسب با مطالعات مشاهدهای با طراحی های متنوع انتخاب و بهکار گرفته شد. حداکثر امتیاز قابلکسب ۱۷ در نظر گرفته شد، به طوریکه امتیازهای بالاتر نشاندهنده کیفیت روششناسی مطلوبتر بودند. در این چهارچوب، تنها گزینه 5 (گزارش و کنترل مناسب عوامل مخدوشکننده) دارای دامنه امتیازدهی (0 تا 2) بود، درحالیکه سایر گزینهها بهصورت دو حالتی (0 یا 1) نمرهگذاری شدند. اختلافنظرهای احتمالی بین دو ارزیاب از طریق بحث و توافق نهایی برطرف گردید.
یافتهها
انتخاب مطالعه
جستوجوی نظاممند در مجموع 456رکورد را از پایگاههای داده شناسایی کرد. پس از حذف 182 مورد تکراری، 274 رکورد براساس عنوان و چکیده غربالگری شدند که از این تعداد، 198 مقاله به دلایل عدم انطباق با معیارهای ورود (مانند طراحی مقطعی، عدم پیگیری طولی آسیب، یا تمرکز بر مهارتهای حرکتی غیر از فرود) کنار گذاشته شد (
پیوست شماره 1).

ارزیابی کامل متن 76 مقاله باقیمانده انجام گردید و نهایتاً 16 مطالعه اصلی معیارهای واجد شرایط بودن را برآورده کردند (
تصویر شماره 1).
ویژگیهای مطالعات
ازنظر طراحی پژوهشی، مطالعات واردشده طیف متنوعی داشتند: 4 مطالعه کوهورت آیندهنگر با پیگیری طولی آسیب [2، 35، 37، 43]، 3 مطالعه مبتنی بر تحلیل ویدئویی آسیبهای ثبت شده [5، 8، 21] و 9 مطالعه آزمایشگاهی یا مقطعی [22، 31-33، 36، 38-41]. شرکتکنندگان عمدتاً ورزشکاران جوان فعال بهصورت حرفهای یا رقابتی (دامنه سنی 25–16 سال) بودند که در ورزشهای پرخطر شامل پیوتینگ و پرش مانند بسکتبال، والیبال، فوتبال، هندبال و دوومیدانی شرکت داشتند (
جدول شماره 1).

اندازه نمونه از 16 تا 205 نفر متغیر بود. اکثر مطالعات (85 درصد) از سیستمهای تحلیل حرکت سهبعدی همراه با صفحات نیرو برای ارزیابی سینماتیک و سینتیک استفاده کردند؛ مابقی از تحلیل ویدئویی دو بعدی، الکترومیوگرافی یا مدلسازی عضلانی-اسکلتی مانند اپن سیم بهره بردند. مهارت فرود که بیشتر بررسی شده بود شامل پرش عمودی با فرود، فرود تکپا، فرود پرشی و مانور پرش توقف بودند. مقایسه جنسیتی در حدود 30 درصد مطالعات انجام شد و بهطور مداوم والگوس دینامیک زانو بیشتری در زنان گزارش گردید [44-46].
کیفیت روششناسی
کیفیت روششناسی با استفاده از چکلیست اصلاحشده بلک و دانز (16 گزینه، حداکثر امتیاز 17) ارزیابی شد (
جدول شماره 2).

امتیازها از 14 تا 15 (میانگین 14/2 و انحرافمعیار 0/4) متغیر بودند. براساس آستانههای کیفیت تعریفشده (بالا: 15-17، متوسط: 12-14، پایین: کمتر از 12)، 4 مطالعه (25 درصد) کیفیت بالا و 12 مطالعه (75 درصد) کیفیت متوسط داشتند و هیچ مطالعهای با کیفیت پایین وارد نشد. این نتایج نشاندهنده کیفیت متوسط تا بالای مطالعات بهطورکلی است. نقاط قوت شامل گزارشدهی روشن فرضیات، نتایج و ویژگیهای شرکتکنندگان بود. محدودیتهای رایج شامل عدم محاسبه اندازه نمونه/توان آماری در ۹۵ درصد مطالعات و تنظیم محدود برای عوامل مخدوشکننده احتمالی (مانند سن، جنسیت و سطح ورزشی) در 70 درصد بود. هیچ مطالعهای بهدلیل کیفیت پایین کنار گذاشته نشد.
یافتههای اصلی
ارتباط بین والگوس دینامیک زانو و خطر آسیب غیرتماسی رباط صلیبی قدامی
در میان 7 تحلیل مبتنی بر ویدئو یا شبیهسازی آسیب، الگوهای موقعیتی رایج پیش از آسیب رباط صلیبی قدامی شامل اقدامات تهاجمی پرسینگ/تکل (44 درصد) [49]، تکل شدن توسط حریف [10، 47]، بازیابی تعادل پس از شوت زدن به توپ [11، 24، 47] یا فرود کنترل نشده از پرش [24، 47، 48] بود. مکانیسمهای غیرتماسی 88 درصد آسیبها را تشکیل میدادند، هرچند اختلالات تماس غیرمستقیم (مانند نزدیکی حریف بدون تماس مستقیم با زانو) نیز به همان اندازه شایع بودند [10، 47]. الگوی بیومکانیکی غالب مشاهدهشده، بارگذاری والگوس چند صفحهای زانو بود که با ابداکشن صفحه فرونتال زانو همراه با اداکشن/چرخش داخلی ران و خم شدن جانبی تنه مشخص میشد (در 81 درصد موارد حاضر بود) [10، 24، 49، 50]. عوامل تعدیلکننده مانند خستگی نوروماسکولار، بارگذاری شناختی دوگانه مهارتی و کاهش پایداری عضلات مرکزی نشان داده شد که شدت والگوس دینامیک زانو را تشدید میکنند (افزایشهای معنادار آماری (0/05>P) [11، 50، 51].
تفاوتهای جنسیتی
تفاوتهای جنسیتی قابلتوجهی در بیومکانیک والگوس دینامیک زانو طی مهارت فرود شناسایی شد. براساس یافتههای مطالعه، زنان بهطور مداوم زوایای پیک ابداکشن زانو بیشتری نسبت به مردان در طی فاز فرود نشان دادند، با تفاوت میانگین 4 تا 10 درجه (0/001>P)، (0/8-1/2=Cohen’s d) اندازه اثر بزرگ [2، 22، 32، 33، 35، 36، 38]. این تفاوت در فرودهای تک پا بهطور معناداری بیشتر بود (میانگین تفاوت 7-10 درجه) نسبت به فرودهای دوپا (میانگین تفاوت 4-6 درجه [32، 36، 38]. علاوهبر کینماتیک، ممان پیک ابداکشن زانو نیز در زنان بهطور معناداری بالاتر بود، با تفاوت میانگین 15 تا 25 نیوتن متر در مقایسه با مردان (0/01>P)، (0/6-0/9=Cohen’s d) - اندازه اثر متوسط تا بزرگ [22، 33]، بررسی الگوهای حرکتی چندصفحهای نشان داد زنان الگوهای بیومکانیکی متفاوتی در اندام تحتانی و تنه نسبت به مردان نمایش دادند. زنان بهطور معناداری اداکشن و چرخش داخلی بیشتر ران را نشان دادند، تفاوت میانگین 5-8 درجه، (0/05>P)، (0/5-0/7=Cohen’s d)[2، 33]، فلکشن زانو کمتری در لحظه تماس اولیه پا با زمین داشتند (تفاوت میانگین 8-12 درجه، (0/01>P) [2، 34] و جابهجایی جانبی بزرگ تر تنه را نسبت به خط وسط بدن نشان دادند (افزایش 30-40 درصد نسبت به مردان، (0/05>P) [39]. تحلیل زمانی این تفاوت ها نشان داد بیشترین شدت اختلافات جنسیتی در بازه زمانی 40 تا 100 میلیثانیه پس از تماس اولیه پا با زمین رخ میدهد که این بازه زمانی با زمان رسیدن به اوج نیروی عکسالعمل عمودی زمین و حداکثر بارگذاری مکانیکی بر رباط صلیبی قدامی همزمان است [5، 21].
بحث
این مرور نظاممند شواهد قابلتوجهی ارائه میدهد که والگوس دینامیک زانو طی مهارت فرود، یک عامل خطر بیومکانیکی قوی، قابلشناسایی و قابلاصلاح برای آسیب غیرتماسی ACL در ورزشکاران است؛ 14 مطالعه از 16 مطالعه واردشده (89 درصد) ارتباط مثبت معنادار بین افزایش والگوس دینامیک زانو و خطر بالای آسیب ACL گزارش کردند. این الگوی بیومکانیکی بهویژه در فاز کاهش سرعت اولیه پس از تماس اولیه پا با زمین (100–40 میلیثانیه) برجسته ترین است و با مکانیسمهای مشاهدهشده در تحلیلهای ویدئویی آسیبهای واقعی همخوانی دارد [10، 11]. یافتههای این مرور با مرور نظاممند و فراتحلیل کرونستروم و همکاران (2020) که ممان ابداکشن زانو را بهعنوان پیش بین معنادار آسیب ACL در مطالعات آیندهنگر تأیید کرد همسو است [23]. همچنین، هیوت و همکاران (2005) در یک مطالعه آیندهنگر کلاسیک نشان دادند والگوس زانو اندازهگیریشده در آزمایشگاه، آسیب ACL را در ورزشکاران زن با دقت قابلقبولی پیشبینی میکند [2]. مطالعه اخیر سیگوردسون و همکاران (2025) نیز اوج زود هنگام ممان ابداکشن زانو را بهعنوان یک عامل خطر مستقل و جدید در ورزشکاران جوان معرفی کرد که اهمیت پایش دقیق زمانبندی این متغیر را علاوهبر دامنه آن تأیید مینماید [52]. درمقابل، مطالعه اشمیت و همکاران [36]، اسمیت و همکاران [53] که ارتباط معنادار گزارش نکردند، دارای حجم نمونه کوچکتر و پیگیری کوتاهتر بودند که قدرت آماری کافی برای تشخیص اثر را محدود میکند.
تفاوت های جنسیتی چشمگیر در سراسر مطالعات مشهود بود؛ زنان بهطور مداوم والگوس دینامیک زانو بیشتری نشان دادند (میانگین تفاوت 8–4 درجه در حداکثر والگوس، با اندازه اثر متوسط تا بزرگ)، همراه با زوایای چرخش داخلی ران بیشتر و جابهجایی جانبی تنه بزرگ تر طی فرود [32، 33، 36، 38]. درمقابل، مردان بیشتر عدم تقارن بیناندامی را بهجای الگوهای والگوس دو طرفه نشان دادند. از نظر مکانیسم احتمالی، چندین عامل بههمپیوسته این تفاوت را توضیح میدهند: ضعف نسبی ابداکتورها و روتاتورهای خارجی ران که کنترل صفحه فرونتال را مختل میکند [39]، زاویه Q بزرگ تر در زنان که بارگذاری والگوس را در ساختار آناتومیک افزایش میدهد، و تأثیرات هورمونی بر شلی لیگامانی که در فازهای مختلف چرخه قاعدگی متفاوت است [54]. این عوامل با هم بارگذاری ترکیبی والگوس-چرخشی بر ACL را تشدید میکنند و استرین رباط را تحت نیروهای چندصفحهای بهطور معناداری افزایش میدهند [49]. این الگوهای جنسیتی خاص احتمالاً به نرخ آسیب ACL 4–8 برابری بالاتر در ورزشکاران زن کمک میکنند و ضرورت برنامههای پیشگیری جنسیت-محور را توجیه مینمایند [2، 55].
ارتباط بین والگوس دینامیک زانو و خطر ACL در فرود تکپا نسبت به فرود دوپا بهطور مداوم قویتر بود (میانگین تفاوت والگوس 8–12 درجه) [8، 57]. فرودهای تکپا بهدلیل پایه حمایتی کوچکتر، بار نامتقارن بالاتر و تقاضای نوروماسکولار بیشتر، شدت والگوس دینامیک زانو را تشدید مینمایند. این یافته با تحلیلهای ویدئویی آسیبهای واقعی همسو است که نشان میدهند اغلب آسیبهای غیرتماسی ACL طی فعالیتهای تکپا مانند فرود پس از پرش، بازیابی تعادل پس از شوت یا کاهش سرعت ناگهانی رخ میدهند [47، 58]. الگوی بیومکانیکی غالب در این موقعیتها، بارگذاری والگوس چندصفحهای با ابداکشن همزمان زانو، اداکشن-چرخش داخلی ران و انحراف جانبی تنه بود که در 81 درصد آسیبهای تحلیلشده مشاهده گردید [10، 24، 49]. از منظر بالینی، این یافته اهمیت گنجاندن آزمون فرود تکپا را در پروتکلهای غربالگری ورزشکاران پرخطر بهطور مشخصی برجسته میکند [16، 59].
عوامل داخلی قابلاصلاح — ازجمله ضعف ابداکتور و روتاتور خارجی ران، محدودیت دورسی فلکشن مچ پا و ناپایداری عضلات مرکزی — بهطور مداوم با والگوس دینامیک زانو بیشتر مرتبط بودند [39، 60، 61]. در کنار این عوامل، خستگی نوروماسکولار و بارگذاری شناختی دو گانه نیز شدت والگوس را بهطور معنادار تشدید میکنند [62]. این عوامل تعدیلکننده اهمیت مقاومت در برابر خستگی و کنترل تنه را در حفظ الایمنت صحیح اندام تحتانی تحت شرایط واقعی بازی نمایان میسازند. از منظر بالینی، یافته ما مبنی بر نقش کلیدی ضعف ابداکتورهای ران در والگوس مستقیماً از تمریناتی مانند اسکات تک پا و تمرین با کش مقاومتی در برنامههای پیشگیری مانند FIFA 11+ و PEP حمایت میکند [25، 63]. علاوهبراین، پروتکلهای غربالگری با ابزارهای قابلدسترس مانند ویدئوی دو بعدی یا واحدهای اینرسی میتوانند ورزشکاران پرخطر را پیش از بروز آسیب شناسایی کنند و مداخله زود هنگام را ممکن سازند [12، 15]. استراتژیهای جنسیتمحور نیز ضروری به نظر میرسد، بهویژه باتوجهبه الگو های بیومکانیکی متفاوت زنان که هدفگذاری اختصاصی برنامههای نوروماسکولار را توجیه مینماید [2، 55].
درحالیکه ارتباط بین والگوس دینامیک زانو و خطر ACL قوی است، ناهمگنی روششناسی تفسیر یافتهها را پیچیده میکند. تنوع در تکنیکهای اندازهگیری از ضبط حرکت سهبعدی بهعنوان استاندارد طلایی تا تحلیل ویدئویی دو بعدی و واحدهای اینرسی بر دقت و قابلیت مقایسه ارزیابیهای والگوس تأثیر میگذارد [12، 15]. تعریف آستانه والگوس بالا نیز در مطالعات بهطور گسترده متفاوت بود (5 تا 15 درجه) که تحت تأثیر نوع مهارت فرود، دستورالعملهای آزمون، ارتفاع پرش و وضعیت خستگی قرار داشت [18، 19]. این تنوع برقراری آستانههای خطر جهانی را محدود میکند و نیاز مبرم به استاندارد سازی روش شناسی را در تحقیقات آینده تأکید مینماید. همچنین، محدودیتهایی مانند حجم نمونه کوچک، عدم محاسبه قدرت آماری (در 95 درصد مطالعات) و تنظیم نا کافی برای متغیر های مخدوش کننده سوگیری احتمالی ایجاد میکنند [42]. این ناهمگنی در مجموع مانع از انجام متاآنالیز کمی شد و نیاز به پروتکلهای استاندارد اندازهگیری، پیگیری طولانیمدت با ثبت دقیق آسیب و ورود جمعیتهای متنوع تر شامل مردان، ورزشکاران مسنتر و سطوح رقابتی مختلف را در تحقیقات آینده نمایان میسازد [23، 42].
محدودیتها
این بررسی نظاممند محدودیتهای متعددی دارد که هنگام تفسیر یافتهها باید در نظر گرفته شود. اول، حذف عمدی مطالعات غیرانگلیسی و طراحیهای گذشتهنگر — رویههای رایج در بررسیهای نظاممند برای اطمینان از دقت روششناسی — ممکن است شواهد مرتبط را حذف کرده و سوگیری زبانی یا انتشار ایجاد کند. دوم، جستوجو به پایگاههای اصلی تا دسامبر 2025 محدود بود و ممکن است ادبیات خاکستری یا انتشارات بسیار جدید را از دست دهد. سوم، ناهمگنی قابلتوجه در روشهای اندازهگیری والگوس دینامیک زانو (سه بعدی در مقابل دو بعدی در مقابل تحلیل ویدئویی)، تعریف آستانههای والگوس بالا (5–5 درجه) و پروتکلهای مهارت فرود، مانع از انجام فراتحلیل کمی شد. علاوهبراین، طراحی مطالعات واردشده کاملاً یکدست نبود؛ بخشی از آنها کوهورت آینده نگر با پیگیری آسیب بودند، درحالیکه برخی دیگر طراحی مقطعی آزمایشگاهی یا تحلیل ویدئویی داشتند. این ناهمگنی در طراحی، مقایسه مستقیم یافتهها را دشوار میکند و باید در تفسیر نتایج مد نظر قرار گیرد.همچنین، تمرکز غالب بر ورزشکاران زن جوان تعمیمپذیری به مردان، جمعیتهای مسنتر یا سطوح رقابتی متفاوت را محدود میکند. پنجم، گزارشدهی ناسازگار مخدوشکنندهها (مانند خستگی، شرایط دوگانه مهارت، تأثیرات هورمونی) و عدم محاسبه قدرت در اکثر مطالعات محدودیتهای رایجی هستند که ممکن است دقت تخمین خطر را تحت تأثیر قرار دهند. درنهایت، تمرکز انحصاری بر مهارت فرود ممکن است نقش والگوس دینامیک زانو در حرکات پرخطر دیگر (مانند کاتینگ یا پیوتینگ) را نادیده بگیرد، هرچند این تمرکز برای پاسخ به سؤال تحقیق خاص ضروری بود. این محدودیتها پیشنهاد میکنند تحقیقات آینده باید پروتکلهای استاندارد، پیگیریهای بلند مدتتر، تنظیم بهتر برای مخدوشکنندهها و ورود جمعیتهای متنوعتر را در اولویت قرار دهد تا شواهد قویتری ارائه کند. با یکنواختی روششناسی بیشتر، فراتحلیلها در بررسیهای آینده ممکن شود.
نتیجهگیری
این بررسی نظاممند نشان میدهد وجود والگوس دینامیک زانو در طی مهارتهای فرود، بهویژه در ورزشکاران زن و در مانورهای فرود تک پا، با خطر بالای آسیب غیرتماسی رباط صلیبی قدامی (ACL) ارتباط قوی دارد. با وجود ناهمگونیهای قابلتوجه در روششناسی — ازجمله تفاوت در تکنیکهای اندازهگیری، تعریف مهارت فرود و معیارهای والگوس بالا —با وجود ناهمگنی قابلتوجه در روششناسی مطالعات، شواهد جمعی موجود، ارتباط معنادار و پایداری بین والگوس دینامیک زانو و خطر آسیب غیرتماسی ACL را نشان میدهند این یافته از اهمیت بالینی قابلتوجهی بر خوردار است. مداخلات تمرینی نوروماسکولار هدفمند که بر تقویت الایمنت مناسب اندام تحتانی، قدرت ران، عضلات مرکزی بدن و مقاومت در برابر عوامل تشدیدکننده مانند خستگی تأکید دارند، پتانسیل قابلتوجهی برای کاهش شیوع آسیب ACL، بهویژه در جمعیتهای پرخطر ورزشی، دارند. برای پیشرفت در این زمینه، تحقیقات آینده باید بر توسعه پروتکلهای ارزیابی استاندارد و انجام مطالعات آیندهنگر با کیفیت بالا تمرکز کنند تا بتوانند مکانیسمهای خطر را دقیقتر شناسایی و استراتژیهای پیشگیری را بهینهسازی نمایند.
ملاحظات اخلاقی
پیروی از اصول اخلاق پژوهش
این مطالعه یک مرور نظاممند است که براساس دادههای منتشرشده در پایگاههای اطلاعاتی انجامشده و مداخله مستقیمی روی شرکت کنندگان انسانی یا حیوانی نداشته است؛ بنابراین، نیاز به دریافت کد اخلاق جدید از کمیته اخلاق دانشگاه نبود.
حامی مالی
این پژوهش هیچگونه کمک مالی از سازمانیهای دولتی، خصوصی و غیرانتفاعی دریافت نکرده است.
مشارکت نویسندگان
مفهومسازی، طراحی مطالعه، روششناسی و جستوجوی سیستماتیک، غربالگری مقالات و استخراج دادهها، ویراستاری، بازبینی انتقادی و نهاییسازی نوشته: ندا نعمتزاده و علی فتاحی؛ تفسیر نتایج ونظارت و مدیریت پروژه: علی فتاحی؛ نگارش پیشنویس اولیه: ندا نعمتزاده؛
تعارض منافع
بنابر اظهار نویسندگان، این مقاله تعارض منافع ندارد.
بیانیه استفاده از هوش مصنوعی
در فرآیند ویرایش زبانی و بهبود روانی متن مقاله، از ابزارهای هوش مصنوعی مبتنی بر زبان بزرگ (LLM) جهت بازبینی گرامری و ساختاری استفاده شده است. بااینحال، تمام محتوای علمی، تحلیل دادهها، نتیجهگیریها و صحتسنجی نهایی مقاله تماماً تحت نظارت و تأیید نویسندگان بوده و مسئولیت علمی محتوا متعلق به نویسندگان است.