1- گروه تربیتبدنی و علوم ورزشی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2- گروه تربیتبدنی و علوم ورزشی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران ، alifatahi@iau.ac.ir
چکیده: (1999 مشاهده)
هدف آسیب رباط صلیبی قدامی (ACL) یکی از شایعترین و مخربترین آسیبهای ورزشی است که هزینههای زیادی را به ورزشکاران تحمیل میکند. والگوس دینامیک زانو بهعنوان یک عامل خطر بیومکانیکی کلیدی مطرح شده است. هدف این بررسی نظاممند، تمرکز اختصاصی بر رابطه والگوس دینامیک زانو در مهارت فرود و خطر آسیب غیرتماسی ACL در ورزشکاران سالم بود.
روش بررسی مطابق با دستور العمل پریزما (PRISMA) نسخه 2020، پایگاههای داده مدلاین (پابمد)، وبآوساینس، اسکوپوس، ساینسدایرکت، اسپرینگر لینک، گوگلاسکالر و کتابخانه کاکرین از ابتدا تا دسامبر سال ۲۰۲۵ بهصورت نظاممند جستوجو شدند. جستوجوی دستی در فهرست منابع مقالات نیز انجام شد. معیار ورود شامل مطالعات مشاهدهای بود که والگوس دینامیک زانو را بهصورت «حداکثر زاویه ابداکشن زانو» یا «حداکثر ممان ابداکشن زانو» طی فرود استاندارد در ورزشکاران بدون سابقه ACL اندازهگیری کرده بودند.
یافتهها از ۴۵۶ رکورد اولیه، پس از حذف موارد تکراری و غربالگری، ۱۶ مطالعه (منتشرشده بین سالهای ۲۰۰۲ تا ۲۰۲۵) وارد تحلیل نهایی شدند. از نظر کیفیت روششناسی، ۴ مطالعه (۲۵ درصد) دارای کیفیت بالا و ۱۲ مطالعه (۷۵ درصد) دارای کیفیت متوسط بودند. اغلب مطالعات در محیط آزمایشگاهی با آنالیز حرکتی سهبعدی و صفحات نیرو انجام شدند و شرکتکنندگان عمدتاً ورزشکاران ۱۶ تا ۲۵ ساله بودند. در ۱۵ مطالعه از ۱۶ مطالعه (۸۹ درصد)، والگوس دینامیک بیشتر (زاویه/ممان بالاتر) با افزایش خطر آسیب غیرتماسی ACL ارتباط مثبت و معناداری داشت. این ارتباط در فرودهای تکپا، در زنان و در بازه ۴۰ تا ۱۰۰ میلیثانیه پس از تماس اولیه قویتر بود. زنان بهطور پایدار والگوس و ممان ابداکشن بیشتری (میانگین ۴ تا ۱۰ درجه بالاتر) همراه با چرخش داخلی و اداکشن بیشتر ران و جابهجایی جانبی بزرگتر تنه نشان دادند. عوامل تشدیدکننده شامل ضعف ابداکتورها و روتاتورهای خارجی ران، محدودیت دورسی فلکشن مچ پا، ناپایداری تنه، خستگی نوروماسکولار و بارگذاری شناختی دوگانه بود. تحلیلهای ویدئویی آسیبهای واقعی نیز غالب بودن الگوی بارگذاری والگوس چندصفحهای را در بیش از ۸۰ درصد موارد گزارش کردند.
نتیجهگیری شواهد موجود نشان میدهد والگوس دینامیک زانو طی فرود، با خطر آسیب غیرتماسی ACL ارتباط معناداری دارد و بهعنوان یک عامل خطر بیومکانیکی قابلشناسایی و قابلاصلاح مطرح است؛ هرچند ناهمگنی روششناختی مطالعات، استنباط علّی قطعی را محدود میکند؛ بهویژه در زنان جوان و مانورهای تکپا. برنامههای پیشگیری مبتنی بر آموزش نوروماسکولار و تکنیک صحیح فرود، تقویت هدفمند (چهارسر، لگن)، بهبود ثبات مرکزی و مچ پا، افزایش مقاومت به خستگی و اصلاح الایمنت اندام تحتانی میتوانند در کاهش شیوع آسیب مؤثر باشند.