XML English Abstract Print


1- دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی تهران ، mpmrtajrishi@gmail.com
2- دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی تهران
چکیده:   (37 مشاهده)
هدف: کودکان با کم­توانی جسمی-حرکتی به دلیل مشکلاتی که در دستیابی به استقلال، اتکاء به خود، و مهارت­های خودیاری دارند تحت تأثیر نگرش­های اجتماعی منفی نسبت به خود قرار می­گیرند. نگرش­های اجتماعی و بازخورد کودکان نسبت به کم­توانی، تأثیر مستقیم بر سازگاری آنها دارد. برخی از برنامه­های حمایتی می­تواند به کودکان کمک کند تا در مواجهه با شرایط اجتماعی متفاوت، مهارتهای مقابله­ای، را به دست آورند. برنامه «حمایت رفتاری» یکی از رویکردهای جدید برای ارتقاء شایستگی­ اجتماعی و هیجانی کودکان است. این برنامه در چهارچوب یک الگوی هرمی برای حمایت و با هدف ترویج سلامتی و ارائه خدمات به این کودکان تنظیم شده است و با جایگزین کردن مهارت­های اجتماعی و ارتباطی مناسب به جای رفتارهای چالش­برانگیز (مانند: پرخاشگری، و عدم رعایت قوانین)، موجب بهبود ارتباط و افزایش رفتارهای مثبت و کاهش رفتارهای منفی می­شود. هدف از پژوهش حاضر تعیین تأثیر برنامه حمایت رفتاری بر مهارت­های اجتماعی کودکان با کم­توانی جسمی-حرکتی در شهر تهران  بود.
روش بررسی: پژوهش حاضر یک مطالعه نیمه­آزمایشی بود که در آن از طرح پیش­آزمون - پس­آزمون با گروه کنترل استفاده شد. نمونه پژوهش شامل 28 پسر 5 تا 7 سال بود که از جامعه کودکان با کم­توانی جسمی - حرکتی شاغل به تحصیل در سال تحصیلی 93-1392 در مراکز آموزشی ویژه شهر تهران انتخاب شده است. در شهر تهران، فقط 3 مرکز آموزشی ویژه کودکان با کم­توانی جسمی- حرکتی وجود دارد و نمونه مورد مطالعه به شیوه هدفمند با توجه به فرمول تعیین حجم نمونه و با احتمال ریزش (28 نفر) و مطابق با معیارهای ورود و خروج انتخاب شدند. از منطقه 16 آموزشی، 14 نفر، از منطقه 5 آموزشی، 6 نفر و از منطقه 3 آموزشی، 8 نفر با کم­توانی جسمی- حرکتی انتخاب شدند. دانش­آموزان منطقه 16 آموزشی در گروه کنترل (14 نفر) و دانش­آموزان مناطق 5 و 3 آموزشی در دو گروه­ آزمایشی 6 و 8 نفری (در مجموع 14 نفر)، جایگزین شدند. دانش­آموزان دو گروه از لحاظ پایگاه اقتصادی-اجتماعی (با توجه به میزان درآمد خانواده و سطح تحصیلات والدین) در سه گروه متوسط بالا، متوسط، ضعیف، همتا شدند. سپس والدین و معلمان دانش­آموزان در دو گروه آزمایشی و کنترل، پرسشنامه درجه­بندی مهارت اجتماعی (SSRS) گرشام و الیوت (1990) را تکمیل کردند. گروه آزمایشی افزون بر برنامه آموزش متداول در مدرسه، طی 14 جلسه (هفته­ای 3 جلسه؛ هر جلسه 40 دقیقه) در جلسات آموزشی برنامه حمایت رفتاری شرکت کردند در حالی که گروه کنترل تنها آموزش­های متداول در مرکز را دریافت نمودند. در نهایت، تمامی والدین و معلمان پرسشنامه درجه­بندی مهارت اجتماعی را پس از اتمام جلسات مداخله، مجددا تکمیل کردند. داده­های به دست آمده از موقعیت­های پیش­آزمون و پس­آزمون، با استفاده از تحلیل کوواریانس یک­راهه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.
یافته­ها: نتایج تحلیل کوواریانس یک­راهه برای داده­های حاصل از پرسشنامه درجه­بندی مهارتهای اجتماعی (فرم والدین) نشان داد که شرکت دانش­آموزان پسر با کم­توانی جسمی- حرکتی در برنامه مداخله­ حمایت رفتاری موجب افزایش معنادار (001/0p<) مهارت­ اجتماعی (همکاری، جرأت­ورزی، خودکنترلی، و مسئولیت پذیری) شده است. در واقع، با توجه به ضریب اتا می­توان نتیجه گرفت که بر اساس ارزیابی والدین، به­ترتیب %82، %63، %82، %66، %67 از تغییرات مهارت اجتماعی (همکاری، جرأت­ورزی، خودکنترلی، و مسئولیت­پذیری) در کودکان با کم­توانی جسمی -حرکتی، ناشی از شرکت در برنامه مداخله حمایت رفتاری بوده است.
نتایج تحلیل کوواریانس یک­راهه برای داده­های حاصل از پرسشنامه درجه­بندی مهارتهای اجتماعی (فرم معلم) نشان داد که از طریق شرکت دانش­آموزان پسر با کم­توانی جسمی - حرکتی در برنامه مداخله­ حمایت رفتاری، مهارت­های اجتماعی، همکاری، جرأت­ورزی، و خودکنترلی آنها، به طور معنادار (001/0p<)  افزایش یافته است. در واقع، با توجه به ضریب اتا می­توان نتیجه گرفت که براساس ارزیابی معلم از رفتار کودکان، به­ترتیب  %65، %61، %51، %70 از تغییرات مهارت اجتماعی، همکاری، جرأت­ورزی، و خودکنترلی در کودکان با کم­توانی جسمی - حرکتی، ناشی از شرکت در برنامه مداخله حمایت رفتاری بوده است.
نتیجه­گیری: با توجه به یافته­های پژوهش حاضر می­توان نتیجه گرفت که برنامه حمایت رفتاری در تنظیم و سیاستگذاری برنامه­های آموزش خانواده به­ویژه، والدین و متخصصانی که با کودکان دارای کم­توانی جسمی - حرکتی سروکار دارند به عنوان یک راهکار عملی موجب کاهش مشکلات سازگاری اجتماعی در کودکان می­شود. همچنین، گنجاندن این برنامه در کنار آموزش متداول، می­تواند به ارتقاء مهارتهای اجتماعی، جرأت­ورزی، خویشتن­داری و مسئولیت­پذیری کودکان منجر شود و از تداوم مشکلات آنها در زمینه ارتباط اجتماعی، مشکلات تحصیلی و هیجانی، عدم اشتغال، گوشه­گیری و انزوای اجتماعی، پیشگیری نماید.
متن کامل [DOCX 97 kb]   (1 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشی | موضوع مقاله: روانشناسی کودکان استثنایی
دریافت: ۱۳۹۵/۱۰/۸ | پذیرش: ۱۳۹۷/۱۲/۴

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA code

ارسال پیام به نویسنده مسئول


کلیه حقوق این وب سایت متعلق به فصلنامه علمی پژوهشی توانبخشی می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق

© 2019 All Rights Reserved | Archives of Rehabilitation

Designed & Developed by : Yektaweb