مقدمه
درد حلقه لگنی مرتبط با بارداری یکی از مشکلات شایع در دوران بارداری است که اغلب با عوامل روانی مانند فاجعهانگاری درد همراه میشود و موجب محدودیت فعالیتهای روزانه مانند ایستادن، راه رفتن و نشستن میگردد [1، 2]. ازاینرو معمولاً با علائم افسردگی و اضطراب همراه بوده و باعث کاهش کیفیت زندگی و احساس رفاه در زنان باردار میشود [3، 4]. این عارضه در پی افزایش لودهای بیومکانیکی وارد بر ناحیه لومبوساکرال ناشی از رشد جنین و سازگاریهای فیزیولوژیک بدن در دوران بارداری ایجاد میشود [5، 6]. از ویژگیهای مهم آن تشدید درد در حین فعالیتهای بدنی و افزایش شدت آن در ساعات پایانی روز است [2] و علائم با افزایش مدت بارداری یعنی در سهماهه سوم بیشتر میشود. درد معمولاً در ناحیه بین ستیغ خلفی ایلیاک و چین گلوتئال بروز میکند، مفاصل ساکروایلیاک را در بر میگیرد و ممکن است به ناحیه خلفی ران انتشار یابد یا همزمان با درد سمفیز پوبیس همراه شود [3].
علت درد لگنی مرتبط با بارداری چندبعدی است و امروزه با مدل زیستی-روانی-اجتماعی توصیف میشود. این مدل بر تعامل بین عوامل جسمانی، روانشناختی و اجتماعی در شکلگیری تجربه درد تأکید دارد [7]. در این دیدگاه، درد پدیدهای پیچیده است که در مغز پردازش میشود و لزوماً بازتاب مستقیم آسیب بافتها نیست؛ به همین دلیل عوامل شناختی و هیجانی میتوانند شدت و ماندگاری درد را حتی زمانی که محرکهای دردناک کاهشیافتهاند، تغییر دهند [1، 8]. عوامل روانشناختی مانند فاجعهانگاری درد که شامل مؤلفههای نشخوار فکری، بزرگنمایی و احساس درماندگی است، همراه با افکار اجتنابی مانند ترس و اضطراب، بهعنوان عوامل تقویتکننده شدت درد شناخته میشوند [9، 10]. این عوامل میتوانند چرخهای معیوب ایجاد کنند که در آن ترس از درد به اجتناب از حرکت و فعالیت منجر شده و درنتیجه کاهش آمادگی جسمانی، تمرکز بیشازحد بر ناتوانی عملکردی و افزایش فشار روانی را به دنبال دارد؛ فرایندی که نهایتاً موجب تداوم و تشدید درد میشود [7، 11]. برایناساس، رویکردهای درمانی نوین مانند «درمان شناختی-عملکردی» بر رویکردهایی تمرکز دارند که شامل آموزش اصول علوم اعصاب درد، اصلاح باورهای نادرست بیماران در مورد درد و تقویت حس توانمندی و خودکارآمدی آنها میشود [12].
همزمان با ابعاد روانشناختی، تغییرات فیزیولوژیک بسیاری نیز در دوران بارداری رخ میدهد [13]. مطالعات نشان دادهاند الگوهای فعالسازی و زمانبندی عضلات ناحیه لومبوساکرال، شامل عضلات گلوتئال و پایدارکنندههای تنه در زنان باردار تغییر میکنند [14، 15]. بررسی الکترومیوگرافی سطحی نیز تغییر در دامنه فعالیت و هماهنگی عضلات را در زنان باردار در مقایسه با افراد غیرباردار حین فعالیتهای روزانه گزارش کردهاند [16]. این تغییرات بهعنوان مکانیسمهای جبرانی برای حفظ ثبات در برابر بارهای مکانیکی درحالافزایش بیان میشوند [14، 15]. بااینحال، رابطه سازگاریهای عصبی-عضلانی با ادراک درد پیچیده است و تا حد زیادی تحتتأثیر پردازش مغز قرار دارد [7]. ازاینرو، مدیریت مؤثر درد لگنی مرتبط با بارداری نیازمند رویکردی جامع با درنظرگرفتن عوامل محیطی بالقوه و محرکهای شناختی-هیجانی در ایجاد درد و ناتوانی است.
از میان مداخلات محافظهکارانه مانند تمرینات درمانی، درمانهای دستی و آموزش بیمار، استفاده از کمربند لگنی بهعنوان یک روش غیرتهاجمی و رایج موردتوجه قرارگرفته است [17-21]. سازوکار اثر این وسیله معمولاً دوگانه است؛ از یکسو حمایت مکانیکی خارجی از مفاصل ساکروایلیاک و سمفیز پوبیس فراهم میکند و ازسویدیگر با افزایش بازخوردهای حس عمقی و حسی-پیکری، ورودیهای حسی به مغز را تقویت مینماید [22، 23]. افزایش ثبات مکانیکی، بهبود احساس ثبات در ناحیه لگن و افزایش ورودیهای حسی، علاوهبر کاهش حرکات دردناک، میتواند با تأثیرگذاری بر پردازش مرکزی درد و بهبود مؤلفههای روانشناختی به کاهش علائم منجر شود [7، 24]. شواهد نشان میدهد استفاده از کمربند لگنی موجب کاهش شدت درد، بهبود عملکرد در فعالیتهای روزمره و افزایش احساس راحتی کلی شده است [3، 25-27]. بااینحال، علیرغم شواهد موجود درخصوص توجیه بیومکانیکی تأثیر کمربند لگنی بر شدت درد، درزمینه تأثیرات آن بر ابعاد روانشناختی و فعالیت عضلات در زنان باردار با درد حلقه لگنی مطالعهای صورت نگرفته است. ازاینرو، بررسی این موضوع که آیا استفاده از کمربند لگنی میتواند تغییر مثبتی در ابعاد روانشناختی درد مرتبط با بارداری ایجاد کند، همچنان یک پرسش اساسی و بدون پاسخ باقیمانده است. مطالعه حاضر باهدف بررسی اثر استفاده از کمربند لگنی بر شدت و فاجعهانگاری درد، ناتوانی عملکردی و فعالیت عضلات لگنی در زنان باردار مبتلابه درد لگنی مرتبط با بارداری طراحی شد.
روش مطالعه
این مطالعه یک کارآزمایی بالینی با دو گروه آزمایش و کنترل بود. جامعه آماری شامل زنان باردار مراجعهکننده به کلینیک زنان و زایمان بیمارستان شهید صدوقی استان اصفهان بوده و جمعآوری دادهها در مرکز تحقیقات اسکلتی عضلانی دانشکده علوم توانبخشی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان در بهار و تابستان سال 1401 انجام شد. حجم نمونه توسط نرمافزار جیپاور 3.1.9.4، 17 نفر در هر گروه محاسبه شد. درمجموع 35 زن باردار باتوجهبه معیارهای تعیینشده، با روش نمونهگیری در دسترس وارد مطالعه شدند. شرکتکنندگان با تخصیص تصادفی به روش بلوکهای جایگشتی با اندازههای متغیر، به نسبت 1:1 در یکی از دو گروه وارد شدند. گروه آزمایش شامل 17 زن باردار مبتلابه درد لگنی مرتبط با بارداری که از کمربند لگنی استفاده کردند و گروه کنترل 18 زن مبتلابه همین عارضه که تنها آموزشهای بیمار و یک کتابچه آموزش خود مراقبتی دریافت نمودند. بهدلیل ماهیت مداخله، کورسازی شرکتکنندگان و پژوهشگر امکانپذیر نبود. بااینحال، بهمنظور کاهش سوگیری در تحلیل نتایج، دادهها پیش از تحلیل آماری کدگذاری شدند و تحلیلگر آماری از تخصیص گروهها بیاطلاع بود.
معیارهای ورود به مطالعه شامل زنان باردار مبتلابه درد لگنی مرتبط با بارداری که در سهماهه دوم بارداری هستند؛ سن 18 تا 45 سال؛ وجود درد یکطرفه لگنی با شروع علائم از هفته 14 تا 21 بارداری؛ شدت درد برابر یا بیشتر از 30 میلیمتر بر اساس مقیاس دیداری آنالوگ [28] و مثبت بودن حداقل دو مورد از آزمونهای بالینی شامل آزمون تحریک درد لگن خلفی، آزمون پاتریک، آزمون ترندلنبرگ اصلاحشده یا آزمون بالا آوردن فعال اندام تحتانی در حالت صاف [29] است. شرکتکنندگان در صورت دارا بودن هریک از شرایط زیر از مطالعه خارج شدند: سابقه درد کمری یا لگنی پیش از بارداری؛ سابقه شکستگی، ناهنجاری مادرزادی یا جراحی در ستون فقرات، لگن یا اندام تحتانی؛ تشخیص اختلالات نورولوژیک؛ اختلاف طول اندام تحتانی؛ افتادگی شکم در دوران بارداری؛ بارداری چندقلویی [30]؛ بارداریهای پرخطر و یا همراه با بیماریهای سیستمیک و دیابت بارداری [31]. تشخیص درد لگنی مرتبط با بارداری و تأیید شرایط ورود به مطالعه، توسط متخصص زنان و زایمان بر اساس معیارهای تعیینشده صورت گرفت.
پس از آگاهی کامل از روند مطالعه، رضایتنامه کتبی از شرکتکنندگان دریافت و ارزیابی اولیه از افراد انجام شد. شرکتکنندگان بهمدت دو هفته مداخلات را دریافت کردند. بهتمامی شرکتکنندگان توصیه شد مداخله اختصاصیافته را در برنامه روزانه خود بهکارگیرند و در طول دوره پیگیری دوهفتهای از مصرف داروهای مسکن یا استفاده از سایر روشهای درمانی خودداری کنند. اگرچه انتظار بروز عوارض جانبی مرتبط با مداخله وجود نداشت، یک شماره تماس مستقیم در اختیار شرکتکنندگان قرار گرفت تا در صورت بروز هرگونه ناراحتی یا طرح پرسشهای احتمالی مرتبط با مداخله، با تیم پژوهش ارتباط برقرار کنند. سپس ارزیابی پس از مداخله انجام شد. کلیه شرکتکنندگان در دو مقطع زمانی توسط ارتوزیست ماهر و دارای صلاحیت حرفهای مورد ارزیابیها قرار گرفتند: پیش از شروع مداخله و 14 روز پس از ارزیابی اولیه.
مداخلات
کمربند لگنی
در این مطالعه از نسخه ایرانی ساختهشده از مدل ortel-p ساخت شرکت Thuasne، که منطبق بر نسخه اصلی هست، استفاده شد [3]. این کمربند، قابلتنظیم و الاستیک، از جنس نئوپرن بوده و عرض آن بین 10 تا 15سانتیمتر متغیر است (
تصویر شماره 1).

کمربند بر رو یا زیر لباس، در ناحیه پایینتر از خار خاصرهای قدامی فوقانی بسته میشد و اندازه آن براساس محیط کمر هر فرد تعیین گردید. به شرکتکنندگان آموزشهای لازم درخصوص نحوه صحیح استفاده از کمربند در طول فعالیتهای روزمره ارائه شد؛ بهگونهایکه استفاده از آن در زمان استراحت یا خواب الزامی نبود. طراحی کمربند بهگونهای بود که ضمن ایجاد فشار ملایم و قابلتحمل در ناحیه شکم، امکان نشستن و برخاستن آسان را فراهم کرده و بهواسطه سیستم باند الاستیک قابل تنظیم، با تغییرات بدن در دوران بارداری سازگار باشد.
کتابچه آموزشی
شرکتکنندگان گروه کنترل، یک کتابچه آموزشی و خود مراقبتی درزمینه درد لومبوساکرال در دوران بارداری دریافت کردند. محتوای این کتابچه آموزشی شامل توضیحاتی درخصوص علتشناسی درد، بیومکانیک افزایش وزن در بارداری، عوارض احتمالی و توصیههایی درباره وضعیتهای مناسب خواب و استراحت، نحوه صحیح نشستن، انتخاب کفش مناسب، همراستایی بدن در ایستادن و راه رفتن، اصول بلند کردن ایمن اجسام و راهکارهای کاهش استرس مبتنی بر ذهنآگاهی بود.
ابزارها و متغیرهای اندازهگیری
شدت درد
شدت درد با استفاده از مقیاس دیداری - خطی به طول 10 سانتیمتر ارزیابی شد؛ بهگونهایکه عدد صفر نشاندهنده «عدم درد» و عدد 10 بیانگر «شدیدترین درد قابلتصور» بود [28]. از شرکتکنندگان خواسته شد میزان درد فعلی خود را در هر نوبت ارزیابی بر روی این مقیاس مشخص کنند.
فعالیت عضلانی
بهمنظور ارزیابی فعالیت عضلات تثبیتکننده لگن، از الکترومایوگرافی سطحی استفاده شد [32-35]. ثبت سیگنالها با استفاده از دستگاه قابلحمل 8 کاناله MegaWin® مدل ME6000، ساخت شرکت مگاالکترونیک کوئوپیو، فنلاند انجام گرفت. الکترودهای دوقطبی Ag/AgCl بر روی عضلات گلوتئوس ماکسیموس، بایسپس فموریس، مولتیفیدوس و مایل داخلی شکم در سمت علامتدار فرد نصب شدند. پیش از نصب الکترودها، پوست ناحیه با تراشیدن مو و تمیز کردن با الکل برای کاهش مقاومت پوستی، آمادهسازی شد. دادههای الکترومایوگرافی طی راه رفتن و آزمون ایستادن تکپا (SLS) جمعآوری شدند؛ در این آزمون، شرکتکننده بهمدت 5 ثانیه بر روی یک پا ایستاده و مفصل ران و زانوی اندام مقابل را حدود 90 درجه فلکشن نگه میداشت (
تصویر شماره 2) [36-38].

موقعیت قرارگیری پاها با استفاده از الگوهای علامتگذاریشده، استانداردسازی شد.
سیگنالها با فرکانس 1000 هرتز ثبت شد. سپس با فیلتر میانگذر 5 تا 500 هرتز پالایش و در نرمافزار متلب پردازش شدند.
پس از یکسوسازی کامل موج و اعمال فیلتر پایینگذر، شاخصهای زمانی شامل میانگین قدرمطلق و ریشه میانگین مربعات و همچنین شاخصهای فرکانسی شامل فرکانس میانه و فرکانس میانگین استخراج گردید؛ برای نرمالسازی فعالیت عضلات، از مقادیر انقباض ارادی مرجع (MVC) که طی مانورهای استاندارد با حداکثر انقباض ارادی هر عضله به دست آمد، استفاده شد. پروتکل الکترومایوگرافی بهصورت غیرتهاجمی اجرا شد و ایمنی آن برای زنان باردار تأییدشده است [39].
مؤلفههای روانشناختی
مؤلفههای روانشناختی مرتبط با درد با پرسشنامه فاجعهانگاری درد (PCS) ارزیابی شد [40، 41]. این ابزار خودگزارشی شامل 13 گویه بوده و سه بعد نشخوار فکری، بزرگنمایی و درماندگی را میسنجد. نشخوار فکری بیانگر تمرکز مداوم فرد بر درد، بزرگنمایی نشاندهنده ارزیابی اغراقآمیز از تهدید درد و درماندگی بیانگر احساس ناتوانی در کنترل یا مقابله با درد است [42]. پاسخها براساس مقیاس لیکرت 5 درجهای (0= اصلاً تا 4= همیشه) امتیازدهی شده و نمره کل بین (0 تا 52) محاسبه میشود. در هریک از زیرمقیاسها، نمره بالاتر نشاندهنده سطح بالاتر درگیری روانشناختی و فاجعهانگاری درد است. این پرسشنامه از پایایی درونی بالا (0/92=α) و پایایی بازآزمایی مطلوب (0/80=ICC) برخوردار است [43، 44].
ناتوانی عملکردی
از پرسشنامه کمربند لگنی (PGQ) برای سنجش ناتوانی عملکردی افراد استفاده شد [45]. این ابزار اختصاصی شامل 25 سؤال است که محدودیت فعالیت، محدودیت مشارکت و شدت علائم را ارزیابی میکند. پاسخها براساس مقیاس 4 درجهای (0 تا 3) ثبت و سپس به نمره درصدی تبدیل میشوند؛ بهطوریکه نمرات بالاتر نشاندهنده ناتوانی بیشتر هستند. پرسشنامه PGQ دارای ویژگیهای روانسنجی قوی، پایایی درونی بالا (آلفای کرونباخ 0/88 تا 0/94) و پایایی بازآزمایی مناسب (0/78 تا 0/94=ICC) گزارششده است [46، 47].
تحلیلهای آماری با استفاده از نرمافزار SPSS نسخه 26 انجام شد. نرمال بودن توزیع دادهها از طریق آزمون شاپیرو-ویلک بررسی شد. مقایسه ویژگیهای جمعیتشناختی و بالینی اولیه بین گروهها با آزمون تحلیل واریانس یکطرفه برای متغیرهای پیوسته و آزمون کایدو برای متغیرهای طبقهای انجام شد. برای بررسی اثر مداخلات در طول زمان بر متغیرهای پیامدی، از تحلیل واریانس با اندازهگیریهای مکرر استفاده شد. در مواردی که فرض کرویت نقض میگردید، اصلاح گرینهاوس-گایزر اعمال شد. مقایسههای زوجی پسآزمون با استفاده از روش بونفرونی تعدیل شدند. سطح معنیداری آماری برابر با 0/05 در نظر گرفته شد و تمامی آزمونها بهصورت دوطرفه انجام شدند. اندازه اثر با استفاده از مجذور اتای جزئی (η²p) گزارش شد. براساس معیارهای کوهن، مقادیر 0/01، 0/06 و 0/14 بهترتیب نشاندهنده اندازه اثر کوچک، متوسط و بزرگ در نظر گرفته شدند.
یافتهها
در این مطالعه 35 زن باردار مبتلابه درد حلقه لگنی مرتبط با بارداری وارد شدند که 17 نفر در گروه کمربند لگنی و 18 نفر در گروه کنترل قرار گرفتند. تمامی شرکتکنندگان مراحل مداخله و ارزیابی را کامل کردند و هیچ مورد ریزش نمونه مشاهده نشد. همچنین هیچ عارضه مرتبط با مداخله گزارش نگردید. بررسی متغیرهای پایه نشان داد دو گروه ازنظر ویژگیهای جمعیتشناختی و بالینی اولیه تفاوت آماری معناداری نداشتند (0/05<P) (
جدول شماره 1).

شدت درد
نتایج تحلیل واریانس با اندازهگیری مکرر نشان داد اثر تعاملی گروه و زمان بر شدت درد معنادار بود (0/05>P). مقایسههای دوتایی نیز نشان داد شدت درد در گروه کمربند لگنی از ابتدای مطالعه تا روز چهاردهم بهطور معناداری کاهش یافت، درحالیکه در گروه کنترل تغییر معناداری مشاهده نشد. همچنین اندازه اثر مداخله بر شدت درد بزرگ بود که بیانگر اهمیت بالینی این تغییر است (جدول شماره 2).

فاجعهانگاری درد
در بررسی ابعاد شناختی مرتبط با درد، اثر تعاملی گروه و زمان برای زیرمقیاسهای بزرگنمایی و نشخوار فکری و نیز نمره کل پرسشنامه فاجعهانگاری درد معنادار بود (0/05>P). نتایج مقایسههای دوتایی نشان داد در گروه کمربند لگنی کاهش معناداری در نمرات بزرگنمایی و نشخوار فکری طی دوره مداخله رخداده است و اندازه اثر در متغیرهای بزرگنمایی و نشخوار فکری در محدوده متوسط تا بزرگ قرار داشت، درحالیکه تغییرات مشاهدهشده در گروه کنترل معنادار نبود. بااینحال، برای زیرمقیاس درماندگی تفاوت معناداری در طول زمان یا بین گروهها مشاهده نشد (جدول شماره 2).
عملکرد حلقه لگنی
بررسی عملکرد با استفاده از پرسشنامه کمربند لگنی نشان داد اثر تعاملی گروه و زمان برای زیرمقیاسهای فعالیت، علائم و نمره کل پرسشنامه معنادار بود (0/05>P). مقایسههای دوتایی بیانگر بهبود معنادار عملکرد و کاهش علائم در گروه کمربند لگنی از ابتدای مطالعه تا پایان پیگیری بود، درحالیکه در گروه کنترل تغییر معناداری مشاهده نشد. اندازه اثر تغییرات در نمره فعالیت، علائم و نمره کل عملکرد حلقه لگنی در محدوده متوسط تا بزرگ قرار داشتند (جدول شماره 2).
فعالیت عضلات
نتایج ارزیابی الکترومیوگرافی سطحی نشان داد فعالیت عضلات مولتیفیدوس، گلوتئوس ماکسیموس، همسترینگ و مایل داخلی شکم، چه در شرایط حداکثر انقباض ارادی و چه حین آزمون ایستادن تکپا، تحتتأثیر زمان، گروه یا اثر تعاملی گروه و زمان قرار نگرفت (0/05<P). همچنین مقایسه های دوتایی نیز تغییر معناداری در فعالیت هیچ یک از عضلات موردبررسی نشان نداد (
جدول شماره 3).

بهطورکلی، استفاده از کمربند لگنی طی 14 روز موجب کاهش معنادار شدت درد، بهبود برخی ابعاد فاجعهانگاری درد و ارتقای عملکرد در زنان باردار مبتلابه درد حلقه لگنی شد؛ بااینحال، این مداخله تأثیر معناداری بر فعالیت الکترومیوگرافیک عضلات منتخب نداشت.
بحث
هدف این مطالعه بررسی اثربخشی استفاده از کمربند لگنی بر شدت درد، فاجعهانگاری درد، عملکرد کمربند لگنی و فعالیت عضلات منتخب در زنان باردار مبتلابه درد حلقه لگنی مرتبط با بارداری بود. یافتههای اصلی نشان داد استفاده از کمربند لگنی طی 14 روز موجب کاهش معنادار شدت درد، بهبود عملکرد کمربند لگنی و بهبود برخی ابعاد فاجعهانگاری درد، شامل نشخوار فکری و بزرگنمایی شد. در مقابل، تغییر معناداری در فعالیت الکترومیوگرافیک عضلات موردبررسی مشاهده نشد. این یافتهها نشان میدهد اثرات کمربند لگنی عمدتاً در حوزه پیامدهای بالینی و عملکردی بروز میکند و الزاماً با تغییرات قابلاندازهگیری در الگوی فعالیت عضلانی همراه نیست.
کاهش معنادار شدت درد در گروه آزمایش با مطالعات پیشین همسو است که استفاده از کمربند لگنی را بهعنوان یک مداخله محافظهکارانه مؤثر برای کنترل درد دوران بارداری معرفی کردهاند [3]. از دیدگاه بیومکانیکی، کمربند لگنی با ایجاد حمایت و فشردگی خارجی در ناحیه لگن و افزایش پایداری مفاصل ساکروایلیاک میتواند حرکات دردناک را محدود کرده و توزیع نیروها را در حلقه لگنی بهبود بخشد [23، 48]. علاوهبراین، تحریک گیرندههای عمقی و افزایش ورودیهای حسی ممکن است از طریق سازوکارهای نوروفیزیولوژیک در تعدیل ادراک درد نقش داشته باشد [23]. بنابراین، به نظر میرسد کاهش درد مشاهدهشده در این مطالعه حاصل تعامل سازوکارهای مکانیکی و حسی باشد، نه صرفاً تغییرات ساختاری یا عضلانی [3].
یکی از یافتههای قابلتوجه این مطالعه، بهبود زیرمقیاسهای نشخوار فکری و بزرگنمایی در پرسشنامه فاجعهانگاری درد بود. فاجعهانگاری درد بهعنوان یکی از مهمترین عوامل شناختی مؤثر بر تجربه درد شناخته میشود و با افزایش شدت درد، ناتوانی عملکردی و پریشانی هیجانی ارتباط دارد [7]. کمربند لگنی علاوهبر کاهش درد، با افزایش احساس کنترل بر فعالیتهای روزمره موجب کاهش تمرکز مداوم بر درد و اغراق در ادراک درد شده است. درمقابل، عدمتغییر معنادار در مؤلفه درماندگی نشان میدهد برخی ابعاد شناختی و هیجانی درد ممکن است نسبت به مداخلات کوتاهمدت کمتر پاسخگو باشند و برای اصلاح آنها به مداخلات آموزشی یا روانشناختی اختصاصی نیاز باشد. این یافته از رویکرد زیستی-روانی-اجتماعی در تبیین درد حمایت میکند و با ساختار چندبعدی مقیاس فاجعهسازی درد سالیوان و همکاران [49] همسو است؛ آنان نشان دادند ابعاد «مرور ذهنی»، «بزرگنمایی» و «درماندگی» مؤلفههایی متمایز اما مرتبط هستند و میتوانند بهصورت افتراقی به مداخلات پاسخ دهند. این نتایج بر پیچیدگی ابعاد روانشناختی درد تأکید دارند و نشان میدهند برای تأثیرگذاری بر تمامی مؤلفههای شناختی-هیجانی، نیاز به مداخلات چندبعدی مبتنی بر مدل زیستی-روانی-اجتماعی وجود دارد.
همچنین، استفاده از کمربند لگنی با بهبود معنادار عملکرد و کاهش محدودیت در فعالیتهای روزانه همراه بود. این یافته ازنظر بالینی اهمیت ویژهای دارد؛ باتوجهبه دستورالعمل ولمینگ و همکارانش بر اهمیت مدیریت محافظهکارانه درد حلقهی لگنی در بهبود عملکرد جسمی و کیفیت زندگی زنان باردار؛ هدف نهایی درمان در بسیاری از مبتلایان به درد حلقه لگنی صرفاً کاهش درد نیست، بلکه حفظ استقلال عملکردی و توانایی انجام فعالیتهای روزمره است [6]. احتمالاً کاهش درد، افزایش احساس ثبات لگنی و کاهش ترس از حرکت در کنار یکدیگر زمینه بهبود عملکرد را فراهم کردهاند. این موضوع با مطالعاتی که نقش کمربند لگنی را در ارتقای عملکرد و کیفیت زندگی زنان باردار گزارش کردهاند، همخوانی دارد [3، 23].
علاوهبر معنیداری آماری، بررسی اندازه اثرها نشان داد کمربند لگنی از نظر بالینی نیز تأثیرات قابلتوجهی داشته است. براساس معیارهای کوهن، اندازه اثر مشاهدهشده برای شدت درد (0/840=η²) و مؤلفه بزرگنمایی فاجعهانگاری درد (0/685=η²) در محدوده اثر بسیار بزرگ قرار داشت که بیانگر سهم قابلتوجه مداخله در تغییرات این متغیرها است. همچنین اندازه اثرهای مشاهدهشده برای نشخوار فکری (0/104=η²)، فعالیت (0/115=η²)، علائم (1/133=η²) و نمره کل عملکرد حلقه لگنی (1/119=η²) در محدوده متوسط تا بزرگ قرار داشتند که اهمیت بالینی یافتههای عملکردی را تأیید میکند. درمقابل، اندازه اثر درماندگی (0/049=η²) و نمره کل فاجعهانگاری درد (0/06=η²) کوچک بود که با تغییرات این متغیرها همسو است. این نتایج نشان میدهد که استفاده کوتاهمدت از کمربند لگنی نهتنها از نظر آماری، بلکه از منظر بالینی نیز تأثیر قابلتوجهی بر کاهش درد و بهبود عملکرد زنان باردار مبتلا به درد حلقه لگنی داشته است.
برخلاف پیامدهای بالینی و عملکردی، فعالیت الکترومیوگرافیک عضلات مولتیفیدوس، گلوتئوس ماکسیموس، همسترینگ و مایل داخلی شکم تغییر معناداری نشان نداد. این یافته نشان میدهد اثرات درمانی کمربند لگنی احتمالاً از طریق اصلاح الگوهای فعالسازی عضلات ایجاد نمیشود. بهبیاندیگر، کمربند لگنی ممکن است با فراهم کردن حمایت غیرفعال، افزایش پایداری مکانیکی و بهبود بازخورد حسی، نیاز به جبران اضافی عضلانی را کاهش دهد بدون آنکه الگوی پایه فعالسازی عضلانی تغییر کند. این یافته با نتایج منز و همکاران همسو بود که نشان دادند اثرات کمربند لگنی بر درد و عملکرد عمدتاً از طریق حمایت مکانیکی و اصلاح بیومکانیک است و لزوماً با تغییر قابلتوجه در فعالیت عضلات همراه نیست [23]. ازسویدیگر، دوره کوتاه مداخله، تغییرات فیزیولوژیک دوران بارداری و محدودیت حساسیت الکترومیوگرافی سطحی برای ثبت تغییرات ظریف عضلانی نیز میتوانند در عدم مشاهده تفاوتهای معنادار نقش داشته باشند.
در این مطالعه عارضه جدی مرتبط با استفاده از کمربند گزارش نشد. برخی شرکتکنندگان احساس فشار یا گرمی خفیف در ساعات اولیه استفاده را بیان کردند که گذرا بود و نیاز به قطع مداخله ایجاد نکرد. این یافته نشان میدهد کمربند لگنی در صورت آموزش صحیح نحوه استفاده، از ایمنی و تحملپذیری مناسبی برخوردار است.
محدودیتها و پیشنهادات آینده
محدودیتهای این مطالعه شامل یک دوره پیگیری بهدلیل محدودیت زمانی، کوتاهمدت بود؛ بنابراین نمیتوان درباره پایداری اثرات مداخله در بلندمدت اظهارنظر کرد. بهدلیل ماهیت مداخله، امکان کورسازی شرکتکنندگان وجود نداشت. همچنین مقایسه کمربند لگنی با سایر مداخلات فعال مانند تمریندرمانی یا رویکردهای چندوجهی انجام نشد.
پیشنهاد میشود در مطالعات آینده، مقایسه با مداخلات ترکیبی (مانند تمرینات تثبیتکننده یا مداخلات روانشناختی همراه با کمربند لگنی) با دوره پیگیری بلندمدت برای بررسی پایداری اثرات انجام شود. همچنین بررسی شاخصهای روانشناختی گستردهتر میتواند به درک بهتر سازوکارهای اثرگذاری این مداخله کمک کند.
نتیجهگیری
درمجموع، یافتههای این مطالعه نشان میدهد استفاده کوتاهمدت از کمربند لگنی میتواند بهعنوان یک مداخله ایمن، کمهزینه و قابلاجرا باعث کاهش شدت درد و فاجعهانگاری درد (بزرگنمایی و نشخوار ذهنی) و بهبود عملکرد در زنان باردار مبتلابه درد حلقه لگنی شود. استفاده بالینی ازکمربند لگنی میتواند به حفظ استقلال عملکردی، بهبود کیفیت زندگی و کاهش ناتوانی مرتبط با درد در دوران بارداری کمک نماید، بهویژه زمانی که در چارچوب رویکرد زیستی-روانی-اجتماعی و همراه با آموزش و مداخلات مکمل به کار رود.
ملاحظات اخلاقی
پیروی از اصول اخلاق پژوهش
این پژوهش مطابق با اصول اخلاق در پژوهش انجام شده است. تمامی شرکتکنندگان پیش از ورود به مطالعه، اطلاعات کافی در خصوص اهداف، روش اجرا و نحوه استفاده از دادهها دریافت کرده و با آگاهی کامل در پژوهش شرکت کردند. رضایتنامه آگاهانه کتبی از تمامی شرکتکنندگان اخذ شد. همچنین به شرکتکنندگان اطمینان داده شد که اطلاعات آنان محرمانه باقی خواهد ماند، دادهها صرفاً برای اهداف پژوهشی مورد استفاده قرار میگیرد و در هر مرحله از پژوهش، بدون هیچگونه پیامد منفی، حق انصراف از ادامه همکاری را خواهند داشت. این پژوهش دارای کد اخلاق (IR.MUI.NUREMA.REC.1401.030) از دانشگاه علوم پزشکی اصفهان است. همچنین، این پژوهش در مرکز ثبت کارآزماییهای بالینی ایران (IRCT) با کد (IRCT20220330054372N1).
حامی مالی
این مقاله برگرفته از پایاننامه دکتری پگاهالسادات حسینی، گروه ارتوز و پروتز، دانشکده علوم توانبخشی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان میباشد. این پژوهش با حمایت مالی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان انجام شده است.
مشارکت نویسندگان
مفهومسازی، روششناسی، تحلیل صوری، و نگارش، ویرایش و بازبینی: ابراهیم صادقی دمنه و پگاه سادات حسینی؛ پژوهش و مصورسازی: پگاه سادات حسینی؛ نظارت و مدیریت پروژه: ابراهیم صادقی دمنه؛ اعتبارسنجی و منابع: تمامی نویسندگان.
تعارض منافع
بنابر اظهار نویسندگان، این مقاله تعارض منافع ندارد.
بیانیه استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی
در فرآیند ویرایش این مقاله از ابزار ChatGPT (OpenAI) صرفاً بهمنظور بهبود نگارش علمی، ویرایش زبانی و اصلاح ساختار متن استفاده شده است. تمامی تحلیلها، تفسیر نتایج، نتیجهگیریها و مسئولیت نهایی محتوای مقاله بر عهده نویسندگان بوده و نویسندگان صحت و اصالت مطالب ارائهشده را تأیید میکنند.
تشکر و قدردانی
نویسندگان از معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی اصفهان و تمامی شرکتکنندگان به خاطر حمایت و همکاریشان و همچنین، نویسندگان از مساعدت آقای مهدی حاجقربان در انجام این پژوهش قدردانی میکنند.
References
- Borg-Stein J, Dugan SA, Gruber J. Musculoskeletal aspects of pregnancy. American Journal of Physical Medicine & Rehabilitation. 2005; 84(3):180-92. [DOI:10.1097/01.PHM.0000156970.96219.48] [PMID]
- Olsson C, Nilsson-Wikmar L. Health-related quality of life and physical ability among pregnant women with and without back pain in late pregnancy. Acta Obstetricia et Gynecologica Scandinavica. 2004; 83(4):351-7. [DOI:10.1111/j.0001-6349.2004.00384.x] [PMID]
- Bertuit J, Van Lint CE, Rooze M, Feipel V. Pregnancy and pelvic girdle pain: Analysis of pelvic belt on pain. Journal of Clinical Nursing. 2018; 27(1-2):e129-e37. [DOI:10.1111/jocn.13888] [PMID]
- Virgara R, Maher C, Van Kessel G. The comorbidity of low back pelvic pain and risk of depression and anxiety in pregnancy in primiparous women. BMC Pregnancy and Childbirth. 2018; 18(1):288. [DOI:10.1186/s12884-018-1929-4] [PMID]
- Robinson HS, Mengshoel AM, Veierød MB, Vøllestad N. Pelvic girdle pain: Potential risk factors in pregnancy in relation to disability and pain intensity three months postpartum. Manual Therapy. 2010; 15(6):522-8. [DOI:10.1016/j.math.2010.05.007] [PMID]
- Vleeming A, Albert HB, Östgaard HC, Sturesson B, Stuge B. European guidelines for the diagnosis and treatment of pelvic girdle pain. European Spine Journal. 2008; 17(6):794-819. [DOI:10.1007/s00586-008-0602-4] [PMID]
- Beales D, Slater H, Palsson T, O’Sullivan P. Understanding and managing pelvic girdle pain from a person-centred biopsychosocial perspective. Musculoskeletal Science and Practice. 2020; 48:102152. [DOI:10.1016/j.msksp.2020.102152] [PMID]
- Mescouto K, Olson RE, Hodges PW, Setchell J. A critical review of the biopsychosocial model of low back pain care: Time for a new approach? Disability and Rehabilitation. 2022; 44(13):3270-84. [DOI:10.1080/09638288.2020.1851783] [PMID]
- Dubin AE, Patapoutian A. Nociceptors: The sensors of the pain pathway. The Journal of Clinical Investigation. 2010; 120(11):3760-72. [DOI:10.1172/JCI42843] [PMID]
- Afshar-Nezhad T, Rezaie S, Yousef-zadeh S. The Relationship between Fear of Movement and Pain Intensity with Physical Disability in Chronic Lew-Back Pain Patients. Archives of Rehabilitation. 2010; 11(2):21-8. [Link]
- Alappattu MJ, Bishop MD. Psychological factors in chronic pelvic pain in women: Relevance and application of the fear-avoidance model of pain. Physical Therapy. 2011; 91(10):1542-50. [DOI:10.2522/ptj.20100368] [PMID]
- O’Sullivan PB, Dankaerts W, Burnett AF, Farrell GT, Jefford E, Naylor CS, et al. Effect of different upright sitting postures on spinal-pelvic curvature and trunk muscle activation in a pain-free population. Spine. 2006; 31(19):E707-12. [DOI:10.1097/01.brs.0000234735.98075.50] [PMID]
- Biviá-Roig G, Lisón JF, Sánchez-Zuriaga D. Effects of pregnancy on lumbar motion patterns and muscle responses. The Spine Journal. 2019; 19(2):364-71. [DOI:10.1016/j.spinee.2018.08.009] [PMID]
- Hoy D, March L, Brooks P, Woolf A, Blyth F, Vos T, et al. Measuring the global burden of low back pain. Best Practice & Research Clinical Rheumatology. 2010; 24(2):155-65. [DOI:10.1016/j.berh.2009.11.002] [PMID]
- Sihvonen T, Huttunen M, Makkonen M, Airaksinen O. Functional changes in back muscle activity correlate with pain intensity and prediction of low back pain during pregnancy. Archives of Physical Medicine and Rehabilitation. 1998; 79(10):1210-2. [DOI:10.1016/S0003-9993(98)90264-7] [PMID]
- Lisiński P. Surface EMG in chronic low back pain. European Spine Journal. 2000; 9(6):559-62. [DOI:10.1007/s005860000131] [PMID]
- Almousa S, Lamprianidou E, Kitsoulis G. The effectiveness of stabilising exercises in pelvic girdle pain during pregnancy and after delivery: A systematic review. Physiotherapy Research International. 2018; 23(1):e1699. [DOI:10.1002/pri.1699] [PMID]
- Hall H, Cramer H, Sundberg T, Ward L, Adams J, Moore C, et al. The effectiveness of complementary manual therapies for pregnancy-related back and pelvic pain: A systematic review with meta-analysis. Medicine. 2016; 95(38):e4723. [DOI:10.1097/MD.0000000000004723] [PMID]
- Kinser PA, Pauli J, Jallo N, Shall M, Karst K, Hoekstra M, et al. Physical activity and yoga-based approaches for pregnancy-related low back and pelvic pain. Journal of Obstetric, Gynecologic & Neonatal Nursing. 2017; 46(3):334-46. [DOI:10.1016/j.jogn.2016.12.006] [PMID]
- Mens JM. Does a pelvic belt reduce hip adduction weakness in pregnancy-related posterior pelvic girdle pain? A case-control study. European Journal of Physical and Rehabilitation Medicine. 2017; 53(4):575-81. [DOI:10.23736/S1973-9087.17.04442-2] [PMID]
- Schreiner L, Crivelatti I, de Oliveira JM, Nygaard CC, Dos Santos TG. Systematic review of pelvic floor interventions during pregnancy. International Journal of Gynecology & Obstetrics. 2018; 143(1):10-18. [DOI:10.1002/ijgo.12513] [PMID]
- Hammer N, Möbius R, Schleifenbaum S, Hammer KH, Klima S, Lange JS, et al. Pelvic belt effects on health outcomes and functional parameters of patients with sacroiliac joint pain. Plos One. 2015; 10(8):e0136375. [DOI:10.1371/journal.pone.0136375] [PMID]
- Mens JM, Damen L, Snijders CJ, Stam HJ. The mechanical effect of a pelvic belt in patients with pregnancy-related pelvic pain. Clinical Biomechanics. 2006; 21(2):122-7. [DOI:10.1016/j.clinbiomech.2005.08.016] [PMID]
- Delshad B, Zarean E, Yeowell G, Sadeghi-Demneh E. The immediate effects of pelvic compression belt with a textured sacral pad on the sacroiliac function in pregnant women with lumbopelvic pain: A cross-over study. Musculoskeletal Science and Practice. 2020; 48:102170. [DOI:10.1016/j.msksp.2020.102170] [PMID]
- Seo HR, Kim TH. The effects of Gyrotonic expansion system exercise and trunk stability exercise on muscle activity and lumbar stability for the subjects with chronic low back pain. Journal of Exercise Rehabilitation. 2019; 15(1):129-33. [DOI:10.12965/jer.1836512.256] [PMID]
- Heydari Z, Aminian G, Biglarian A, Shokrpour M, Mardani MA. Comparing the effects of lumbar-pelvic and pelvic belts on the activity of pelvic muscles in pregnant women with back and pelvic pain. Archives of Rehabilitation. 2023; 24(1):132-49. [DOI:10.32598/RJ.24.1.3542.1]
- Lauridsen J, Dalbøge A, Jahn A. The effect of pelvic belts to manage low back and pelvic pain during pregnancy a systematic review and meta-analysis. Midwifery. 2025; 148:104529.[DOI:10.1016/j.midw.2025.104529] [PMID]
- Gerlinger C, Schumacher U, Faustmann T, Colligs A, Schmitz H, Seitz C. Defining a minimal clinically important difference for endometriosis-associated pelvic pain measured on a visual analog scale: analyses of two placebo-controlled, randomized trials. Health and Quality of Life Outcomes. 2010; 8:138. [DOI:10.1186/1477-7525-8-138] [PMID]
- Albert H, Godskesen M, Westergaard J. Prognosis in four syndromes of pregnancy-related pelvic pain. Acta obstetricia et Gynecologica Scandinavica. 2001; 80(6):505-10. [DOI:10.1034/j.1600-0412.2001.080006505.x] [PMID]
- Norwitz ER, Edusa V, Park JS. Maternal physiology and complications of multiple pregnancy. Seminars in Perinatology; 2005: 29(5):338-48. [DOI:10.1053/j.semperi.2005.08.002] [PMID]
- Anup J, Joshi KS. Chronic Pelvic Pain: A Comprehensive Review. Cureus. 2022; 14(10). [Link]
- Bussey MD, Aldabe D, Shemmell J, Jowett T. Anticipatory postural control differs between low back pain and pelvic girdle pain patients in the absence of visual feedback. Human Movement Science. 2020; 69:102529. [DOI:10.1016/j.humov.2019.102529] [PMID]
- Bussey MD, Castro MP, Aldabe D, Shemmell J. Sex differences in anticipatory postural adjustments during rapid single leg lift. Human Movement Science. 2018; 57:417-25. [DOI:10.1016/j.humov.2017.10.003] [PMID]
- Çiçek S, Çeliker Tosun Ö, Parlas M, Bilgiç D, Yavuz O, Kurt S, et al. Is the function of the core muscles affected during pregnancy? International Urogynecology Journal. 2023; 34(11):2725-36. [DOI:10.1007/s00192-023-05597-z] [PMID]
- Nonaka K, Uzu H, Oi K. Effect of trunk posture on external and internal oblique muscles’ activities during forced expiration. Journal of Bodywork and Movement Therapies. 2024; 40:61-5. [DOI:10.1016/j.jbmt.2024.03.061] [PMID]
- Close C, Sinclair M, Liddle D, Mc Cullough J, Hughes C. Women’s experience of low back and/or pelvic pain (LBPP) during pregnancy. Midwifery. 2016; 37:1-8. [DOI:10.1016/j.midw.2016.03.013] [PMID]
- Mardon AK, Leake HB, Szeto K, Astill T, Hilton S, Moseley GL, et al. Treatment recommendations for the management of persistent pelvic pain: A systematic review of international clinical practice guidelines. BJOG: An International Journal of Obstetrics & Gynaecology. 2022; 129(8):1248-60. [DOI:10.1111/1471-0528.17064] [PMID]
- Masselli G, Derchi L, McHugo J, Rockall A, Vock P, Weston M, et al. Acute abdominal and pelvic pain in pregnancy: ESUR recommendations. European Radiology. 2013; 23(12):3485-500. [DOI:10.1007/s00330-013-2987-7] [PMID]
- Kandil M, Emarh M, Ellakwa H. Abdominal electromyography in laboring and non-laboring pregnant women at term and its clinical implications. Archives of Gynecology and Obstetrics. 2013; 288(2):293-7. [DOI:10.1007/s00404-013-2757-4] [PMID]
- Craner JR, Gilliam WP, Sperry JA. Rumination, magnification, and helplessness: how do different aspects of pain catastrophizing relate to pain severity and functioning? The Clinical Journal of Pain. 2016; 32(12):1028-35. [DOI:10.1097/AJP.0000000000000355] [PMID]
- Darnall BD, Sturgeon JA, Cook KF, Taub CJ, Roy A, Burns JW, et al. Development and validation of a daily pain catastrophizing scale. The Journal of Pain. 2017; 18(9):1139-49. [DOI:10.1016/j.jpain.2017.05.003] [PMID]
- Rahmati N, Asghari Moghadam MA, Shairi M, Paknejad M, Rahmati Z, Ghassami M, et al. [A Study of the Psychometric Properties of the Pain Catastrophizing Scale Amongst Iranian Patients with Chronic Persistent Pain (Persian)]. Journal of Ilam University of Medical Sciences. 2017; 25(1):63-79. [DOI:10.29252/sjimu.25.1.63]
- Pike AC, Serfaty JR, Robinson OJ. The development and psychometric properties of a self-report Catastrophizing Questionnaire. Royal Society Open Science. 2021; 8(1):201362. [DOI:10.1098/rsos.201362] [PMID]
- Wheeler CH, Williams ACC, Morley SJ. Meta-analysis of the psychometric properties of the Pain Catastrophizing Scale and associations with participant characteristics. Pain. 2019; 160(9):1946-53. [DOI:10.1097/j.pain.0000000000001494] [PMID]
- Stuge B, Garratt A, Krogstad Jenssen H, Grotle M. The pelvic girdle questionnaire: a condition-specific instrument for assessing activity limitations and symptoms in people with pelvic girdle pain. Physical Therapy. 2011; 91(7):1096-108. [DOI:10.2522/ptj.20100357] [PMID]
- Cong H, Liu H, Sun Y, Gao J, Liu J, Ma L, et al. Cross-cultural adaptation, reliability, and validity of a Chinese version of the pelvic girdle questionnaire. BMC Pregnancy and Childbirth. 2021; 21(1):470. [DOI:10.1186/s12884-021-03962-8] [PMID]
- Simões L, Teixeira-Salmela LF, Magalhães L, Stuge B, Laurentino G, Wanderley E, et al. Analysis of test-retest reliability, construct validity, and internal consistency of the Brazilian version of the Pelvic Girdle Questionnaire. Journal of Manipulative and Physiological Therapeutics. 2018; 41(5):425-33. [DOI:10.1016/j.jmpt.2017.10.008] [PMID]
- Vleeming A, Schuenke M. Form and force closure of the sacroiliac joints. PM&R. 2019; 11:S24-S31. [DOI:10.1002/pmrj.12205] [PMID]
- Sullivan MJ, Bishop SR, Pivik J. The pain catastrophizing scale: Development and validation. Psychological Assessment. 1995; 7(4):524. [DOI:10.1037/1040-3590.7.4.524]