fa توانبخشی شناختی مبتنی بر حافظه آینده نگر: توجه و حافظه فعال در کودکان با اختلال کم‌توجهی بیش‌فعالی روانشناسی کودکان استثنایی Exceptional Children Psychology پژوهشی Original <div style="text-align: justify;"><strong>هدف </strong>متخصصان به ملاک‌های انجمن روان‌پزشکی آمریکا در نسخه پنجم راهنمای تشخیصی و آماری اختلال‌های روانی اعتماد دارند و افراد با اختلال کم‌توجهی بیش‌فعالی را بر اساس ملاک‌های آن مشخص می‌کنند. راهنمای تشخیصی و آماری اختلال‌های روانی، سه زیرگروه را برای اختلال کم‌توجهی بیش‌فعالی مشخص کرده است: نوع بی‌توجهی غالب، نوع بیش‌فعالی تکانشگری غالب و نوع ترکیبی. اختلال کم‌توجهی بیش‌فعالی به نحو گسترده‌ای به عنوان یکی از شایع‌ترین اختلال‌های رشدی‌عصبی و شایع‌ترین دلیل ارجاع کودکان به کلینیک‌ها به رسمیت شناخته شده است. پژوهش‌ها حاکی از آن هستند که کودکان با اختلال کم‌توجهی بیش‌فعالی نسبت به کودکان عادی، در کارکرد توجه و حافظه فعال با مشکل مواجه هستند. اختلال کم‌توجهی بیش‌فعالی ، تمام جنبه‌های زندگی فرد را تحت تأثیر قرار می‌دهد. متأسفانه، این کودکان وضعیت یادگیری منفی را تجربه می‌کنند که کسب موفقیت را دشوار و به آرزویی همیشگی تبدیل می‌کند. به نظر می‌رسد توان‌بخشی شناختی مبتنی بر حافظه آینده‌نگر بتواند مشکلات توجه و حافظه فعال کودکان با اختلال کم‌توجهی بیش‌فعالی را کاهش دهد و مهارت‌های تحصیلی آن‌ها را بهبود بخشد. پژوهش حاضر به منظور بررسی تأثیر برنامه توان‌بخشی شناختی مبتنی بر حافظه آینده‌نگر بر کارکردهای اجرایی توجه و حافظه فعال کودکان با اختلال کم‌توجهی بیش‌فعالی در شهر کرمانشاه انجام شد.&nbsp;<br> <strong>روش بررسی</strong> این پژوهش، مطالعه‌ای نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون‌پس‌آزمون و گروه کنترل بود. در این پژوهش ۳۲ دختر با اختلال کم‌توجهی بیش‌فعالی ۸ تا ۱۱‌ساله که به روش نمونه‌گیری دردسترس از مدارس شهر کرمانشاه انتخاب شده بودند، شرکت داشتند. آزمودنی‌ها به دو گروه ۱۶‌نفری آزمایش و کنترل تقسیم شدند. گروه آزمایش در برنامه توان‌بخشی شناختی مبتنی بر حافظه آینده‌نگر در ۱۸ جلسه شرکت کردند، در حالی که گروه کنترل در این جلسات شرکت نداشت. گروه کنترل پس از پایان پژوهش به منظور رعایت ملاحظات اخلاقی در دو جلسه آموزش دریافت کردند. ابزارهای استفاده‌شده در این پژوهش آزمون کانرز، مصاحبه بالینی، آزمون رنگ‌واژه استروپ و مجموعه آزمون حافظه فعال برای کودکان بود. آزمون رنگ‌واژه استروپ و مجموعه آزمون حافظه فعال برای کودکان را پژوهشگر برای آزمودنی‌ها در دو مرحله پیش‌آزمون و پس‌آزمون تکمیل کردند. اطلاعات به‌دست‌آمده از پرسش‌نامه در قبل و بعد از مداخله با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیری و نسخه ۲۳ نرم‌افزار SPSS تجزیه و تحلیل شدند.<br> <strong>یافته‌ها </strong>در ابتدا مفروضه‌های عادی‌بودن و همگنی واریانس‌کوواریانس متغیرها ارزیابی شد. آزمون کلموگروف‌اسمیرنوف حاکی از آن بود که همه متغیرها عادی هستند (P>۰/۰۵). آزمون باکس هم فرض همگنی واریانس‌کوواریانس را تأیید کرد. بنابراین مفروضه‌های آزمون آماری تحلیل کوواریانس چند‌متغیری برقرار است و می‌توان برای تجزیه و تحلیل داده‌‌ها از این آزمون آماری استفاده کرد. نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیری نشان داد توان‌بخشی شناختی مبتنی بر حافظه آینده‌نگر اثر معناداری بر کارکردهای اجرایی توجه و حافظه فعال کودکان با اختلال کم‌توجهی بیش‌فعالی داشت (۰/۰۰۰۱>P). همچنین نتایج بیانگر اثر معنادار توان‌بخشی شناختی مبتنی بر حافظه آینده‌نگر بر همه خرده‌مقیاس‌های توجه (تعداد پاسخ صحیح، تعداد پاسخ غلط، تعداد پاسخ نداده، زمان واکنش به همخوان و زمان واکنش به ناهمخوان) در این کودکان بود <span style="text-align: justify;">(۰/۰۰۰۱>P)</span>. بر اساس مجذور اتا می‌توان عنوان کرد به‌ترتیب ۶۷، ۶۶، ۶۰، ۶۲ و ۵۴ درصد تغییرات هریک از مؤلفه‌های تعداد پاسخ صحیح، تعداد پاسخ غلط، تعداد پاسخ نداده، زمان واکنش به همخوان و زمان واکنش به ناهمخوان به علت اثر مشارکت آزمودنی‌ها در برنامه توان‌بخشی شناختی مبتنی بر حافظه آینده‌نگر است. بر اساس مجذور اتا می‌توان عنوان کرد که ۶۱ درصد تغییر حافظه فعال به علت اثر مشارکت آزمودنی‌ها در برنامه توان‌بخشی شناختی مبتنی بر حافظه آینده‌نگر است.&nbsp;<p). .="" 0001="" 54="" 61="" 62="" br=""><br> <strong>نتیجه‌گیری</strong> توان‌بخشی شناختی مبتنی بر حافظه آینده‌نگر، توانست کارکردهای اجرایی توجه کودکان با اختلال کم‌توجهی بیش‌فعالی را افزایش دهد و عملکرد حافظه فعال آن‌ها را بهبود بخشد؛ بنابراین، برنامه‌ریزی به منظور استفاده از توان‌بخشی شناختی مبتنی بر حافظه آینده‌نگر برای کودکان با اختلال کم‌توجهی بیش‌فعالی اهمیت ویژه‌ای دارد.</p).></div> <div style="text-align: justify;"><strong>Objective </strong>Professionals rely on the diagnostic criteria of the American Psychiatric Association (APA) and Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition (DSM-5) for the diagnosis of&nbsp; Attention Deficit Hyperactivity Disorder (ADHD). DSM-5 recognizes three subtypes of ADHD; predominantly inattentive, predominantly hyperactive-impulsive, and the combined types. ADHD is widely recognized among the most frequent neurodevelopmental disorders, and the most frequent reason to refer children to clinics. The research suggested that ADHD children have problems with the executive functions of attention and working memory, compared with their healthy counterparts. ADHD affects all aspect of an individual&#39;s life. Unfortunately, the negative learning status experienced by ADHD children is difficult to overcome and is usually long-lasting. The cognitive rehabilitation program based on prospective memory seems to reduce executive function problems of attention and working memory and improve the educational skills of ADHD children. The present research investigated the effect of cognitive rehabilitation program based on prospective memory on the executive functions of attention and working memory in ADHD children in Kermanshah City, Iran.<br> <strong>Materials & Methods</strong> This was a quasi-experimental study with pretest-posttest and a control group design. The study participants were 32 female children aged 8-11 years with ADHD from schools. They were selected by convenience sampling method. The subjects were divided into the experimental and control groups, each group consisting of 16 children. The experimental group participated in 18 sessions of cognitive rehabilitation program based on prospective memory and the control group did not participate in these sessions. The control group members participated in two sessions at the end of research for observing ethical considerations. The applied instruments were the revised Conners&#39; Parent Rating Scale (CPRS-R), clinical interview, Stroop Color and Word Test (SCWT), and Working Memory Test Battery for Children (WMTB-C). SCWT and WMTB-C were completed by the researcher for all subjects in pretest and posttest phases. The required data were collected by the questionnaires before and after the training sessions. Multivariate Analysis of Covariance (MANCOVA) was used by SPSS for analyzing the obtained data.<br> <strong>Results </strong>First, the normality of variables and contingency of variance and covariance assumptions were tested. The Kolmogorov-Smirnov test results indicated that all variables were normal (P>0.05). Moreover, the Box&rsquo;s M test confirmed the contingency of variance-covariance assumption. Therefore, the assumptions of MANCOVA were confirmed and the MANCOVA test could be used for data analysis. The MANCOVA results demonstrated that cognitive rehabilitation program based on prospective memory had a significant effect on the executive functions of attention and working memory in ADHD children (P<0.0001). The obtained results also revealed that cognitive rehabilitation program based on prospective memory had a significant effect on all subscales of executive functions (correct responses, incorrect responses, no responses, the reaction time of congruent words or reaction time of incongruent words) in these children (P<0.0001). According to eta squares, 67%, 66%, 60%, 62% and 54%, of variations in components such as correct responses, incorrect responses, no responses, the reaction time of congruent words or reaction time of incongruent words, respectively, could be explained by the subjects&rsquo; participation in cognitive rehabilitation program based on prospective memory. In addition, according to eta square, 61% of variations in working memory could be explained by the subjects&rsquo; participation in the cognitive rehabilitation program based on prospective memory.<br> <strong>Conclusion </strong>functions as well as the working memory of ADHD children. It is recommended that planning cognitive rehabilitation program based on prospective memory for ADHD children receives serious attention.</div> توانبخشی شناختی, توجه, حافظه کاری, اختلال بیش‌فعالی کمبود توجه Cognitive rehabilitation, Attention, Working memory, Attention deficit hyperactivity disorder 174 189 http://rehabilitationj.uswr.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2858-1&slc_lang=fa&sid=1 Hadis Musazadeh Moghaddam حدیث موسی‌زاده مقدم hadismusazadeh@yahoo.com 0000-0000-1227-2845 Yes Department of Psychology and Education of Exceptional Children, Faculty of Psychology and Education, University of Tehran, Tehran, Iran. گروه روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Ali Akbar Arjmandnia علی‌اکبر ارجمندنیا 0000-0002-1234-4562 No Department of Psychology and Education of Exceptional Children, Faculty of Psychology and Education, University of Tehran, Tehran, Iran. گروه روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Gholam Ali Afrooz غلامعلی افروز afrooz@ut.ac.ir 0000-0002-4567-6543 No Department of Psychology and Education of Exceptional Children, Faculty of Psychology and Education, University of Tehran, Tehran, Iran. گروه روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. bagher Ghobari-Bonab باقر غباری‌بناب bghobari@ut.ac.ir 0000-0000-7821-3256 No Department of Psychology and Education of Exceptional Children, Faculty of Psychology and Education, University of Tehran, Tehran, Iran. گروه روان‌شناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده روان‌شناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.