fa اثربخشی آموزش برنامه ارتباط بدون خشونت بر تعامل مادر‌کودک در مادران با کودک کم‌توان ذهنی روانشناسی کودکان استثنایی Exceptional Children Psychology پژوهشی Original <div style="text-align: justify;"><strong>هدف</strong> کودکان کم‌توان ذهنی، علاوه بر مشکلات ارتباطی و اجتماعی، با والدین، برادران و خواهران و معلمان خود هم مشکل دارند. ماهیت پایدار طرد اجتماعی به‌آسانی سبب انزوای اجتماعی این کودکان می‌شود. درنتیجه کودکان و بزرگسالان کم‌توان ذهنی، دوستان کمی دارند. آن‌ها ناامید هستند، ولی می‌خواهند دوست داشته شوند. آن‌ها تلاش می‌کنند دوستانی پیدا کنند ولی تلاش آن‌ها، شانسشان را برای تعامل با دیگران به حداقل می‌رساند و چرخه معیوبی را ایجاد می‌کند. با توجه به ویژگی‌هایی که برنامه آموزش ارتباط بدون خشونت دارد، به نظر می‌رسد این برنامه بتواند مشکلات ارتباطی کودکان کم‌توان ذهنی را کاهش دهد و تعامل مادرکودک را بهبود بخشد. آموزش برنامه ارتباط بدون خشونت یکی از روش‌های ارتقای مهارت‌های ارتباطی والدین با کودکان کم‌توان ذهنی است، چراکه این والدین با مشکلاتی در ارتباط با فرزندان خود مواجه هستند. امروزه تلاش‌های زیادی برای بهبود تعامل مادرکودک در مادران کودکان با نیازهای ویژه، به‌خصوص مادران کودکان کم‌توان ذهنی صورت می‌گیرد؛ بنابراین، این پژوهش با هدف بررسی اثربخشی آموزش برنامه ارتباط بدون خشونت بر تعامل مادرکودک در مادران با کودک کم‌توان ذهنی انجام شد.<br> <strong>روش بررسی</strong> این پژوهش، یک مطالعه شبه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون‌پس‌آزمون و گروه کنترل بود. جامعه آماری این پژوهش را تمام مادران کودکان کم‌توان ذهنی مرکز روزانه آموزشی و توان‌بخشی البرز، وابسته به سازمان بهزیستی تشکیل دادند. ۳۰ نفر از مادران کودکان کم‌توان ذهنی با روش نمونه‌گیری دردسترس از مرکز توان‌بخشی البرز واقع در شهرستان البرز استان قزوین انتخاب و سپس در دو گروه جایگزین شدند. گروه آزمایش، در هشت جلسه آموزشی (هفته‌ای دو جلسه و هر جلسه ۹۰ دقیقه) در برنامه آموزش ارتباط بدون خشونت شرکت کردند، در حالی که به گروه کنترل این آموزش ارائه نشد. ابزار استفاده‌شده در این پژوهش مقیاس رابطه والد‌کودک پیانتا (۱۹۹۲) بود. مقیاس رابطه والدکودک پیانتا را مادران برای آزمودنی‌ها در دو مرحله پیش‌آزمون و پس‌آزمون تکمیل کردند. اطلاعات به‌دست‌آمده از پرسش‌نامه در قبل و بعد از مداخله با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیری و نسخه ۲۲ نرم‌افزار SPSS تجزیه و تحلیل شدند.<br> <strong>یافته‌ها</strong> در ابتدا مفروضه‌های عادی‌بودن و همگنی واریانس‌کوواریانس متغیرها ارزیابی شد. آزمون کلموگروف اسمیرنوف حاکی از آن بود که همه متغیرها عادی هستند (P><span style="text-align: justify;">۰/۰۵</span>). آزمون باکس هم فرض همگنی واریانس‌کوواریانس را تأیید کرد؛ بنابراین، مفروضه‌های آزمون آماری تحلیل کوواریانس چند‌متغیری برقرار است و می‌توان برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از این آزمون آماری استفاده کرد. نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیری نشان داد بین میانگین نمرات پس‌آزمون رابطه مادر با کودک کم‌توان ذهنی در گروه‌های آزمایشی و کنترل تفاوت معناداری وجود دارد (P<<span style="text-align: justify;">۰/۰۰۱</span>). همچنین نتایج تحلیل کواریانس چندمتغیری نشان داد که بین میانگین نمرات پس‌آزمون خرده‌مقیاس‌های تعارض، نزدیکی و وابستگی در گروه‌های آزمایش و کنترل تفاوت معناداری وجود دارد <span style="text-align: justify;">(P<</span><span style="text-align: justify;">۰/۰۰۱</span><span style="text-align: justify;">)</span>. بر اساس مجذور اتا می‌توان عنوان کرد ۶۷ درصد تغییرات رابطه مادر با کودک کم‌توان ذهنی به علت اثر مشارکت آزمودنی‌ها در برنامه آموزشی ارتباط بدون خشونت است. همچنین بر اساس مجذور اتا می‌توان عنوان کرد به‌ترتیب ۶۳، ۶۵ و ۶۶ درصد تغییرات هریک از مؤلفه‌های تعارض، نزدیکی و وابستگی از مشارکت آزمودنی‌ها در برنامه آموزشی ارتباط بدون خشونت ناشی می‌شود؛ بنابراین، می‌توان نتیجه گرفت آموزش برنامه ارتباط بدون خشونت در بهبود رابطه مادر با کودک کم‌توان ذهنی تأثیر مثبت داشته است.<br> <strong>نتیجه‌گیری</strong> والدین کودکان کم‌توان ذهنی نسبت به دیگر والدین کودکان استثنایی، به میزان بیشتری در ارتباط با فرزندشان مشکل دارند. برای این کودکان در موقعیت‌های اجتماعی دوراندیشی نشده است و از حقوق اجتماعی خود محروم می‌شوند. متأسفانه، آن‌ها جایگاه اجتماعی منفی را تجربه می‌کنند که کسب موفقیت را دشوار و به آرزویی همیشگی تبدیل می‌کند. آموزش ارتباط بدون خشونت موجب بهبود رابطه مادر با کودک کم‌توان ذهنی می‌شود؛ بنابراین، برنامه‌ریزی برای ارائه آموزش برنامه ارتباط بدون خشونت برای مادران با کودک کم‌توان ذهنی اهمیت ویژه‌ای دارد.</div> <div style="text-align: justify;"><strong>Objective</strong> Besides their communication and socialization problems, many children with Intellectual Disability (ID) have difficulties with their parents, siblings, and teachers. The enduring nature of social reactions easily leads to social isolation. Thus, many children and adults with ID have few friends, even though they may desperately want to be liked. This can set up a vicious circle in which they attempt to win friends by latching onto the least chance for interaction with others. Regarding the characteristics of nonviolent communication program training, it seems that this program could reduce communication problems and improve mother-child interaction of children with ID. The nonviolent communication training program is one method for improvement of communication skills in parents of the children with ID because these parents are often facing problem in communication with their children. Nowadays, much effort is made for improving mother-child interaction, especially in mothers of children with ID. Therefore, the purpose of the present study was to investigate the effect of nonviolent communication program training on mother-child interaction in mothers of children with ID.<br> <strong>Materials & Methods </strong>The present research was a quasi-experimental study with pretest-posttest and a control group. The study population included all of the mothers of children with ID who attend to Alborz Educational and Rehabilitation Institute which is located in Alborz Province, Iran under the supervision of welfare organization. The study sample included 30 mothers selected by convenience sampling method and assigned to two groups. The experimental group participated in a communication skills training program based on life language for 8 sessions (90 minutes for per session; twice a week), while the control group received no such training. The study instrument was the Pianta mother-child interaction scale (1992). The Pianta mother-child interaction scale was completed by mothers for all subjects in pretest and posttest. The study data were collected through the questionnaire before and after the training sessions. Multivariate analysis of covariance was performed in SPSS (Version 22) for analyzing the obtained data.<br> <strong>Results</strong> First, the normality of study variables and contingency of variance and covariance assumptions were tested. The Kolmogorov-Smirnov test showed that all variables were normally distributed (P>0.05). Also, the Box test confirmed the contingency of variance-covariance assumption. So, assumptions of the MANCOVA test were confirmed and MANCOVA test can be used for analysis of data. The results of MANCOVA revealed that posttest scores of experimental and control groups had a significant difference with regard to mother-child interaction (P<0.001). Also, the results of MANCOVA revealed that posttest scores of experimental and control groups had a significant difference with regard to conflict, closeness, and dependency subscales (P<0.001). It can be stated that&nbsp;according to Eta2, 67% of the variance in mother-child interaction can be explained by the subjects&rsquo; participation in the nonviolent communication training program. Also, according to Eta2, respectively 63%, 65%, and 66% of the variance in components of conflict, closeness, and dependency can be explained by the subjects&rsquo; participation in the nonviolent communication training program. Therefore, communication skills training based on life language has a positive effect on mother-child interaction of the mothers of children with ID.<br> <strong>Conclusion</strong> Parents of children with ID has more problems in communication with their children than parents of any other kind of exceptional children. It doesn&rsquo;t take long that these children be ostracized from social activities. Unfortunately, the negative social status experienced by children with ID is difficult to overcome and usually long-lasting. Nonviolent communication program training improves mother-child interaction in mothers of children with ID. Therefore, providing nonviolent communication program training has particular importance for these mothers.</div> ارتباط بدون خشونت, تعامل مادرکودک, کم‌توان ذهنی Nonviolent communication, Mother-child interaction, Intellectual disability 40 51 http://rehabilitationj.uswr.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2453-1&slc_lang=fa&sid=1 Zahra Rezaei زهرا رضائی z.rezaei2561@gmail.com 0000-0002-0777-9139 Yes Department of Psychology & Education of Exceptional Children, Faculty of Psychology and Education, University of Tehran, Tehran, Iran. گروه روانشناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Ahmad Behpajooh احمد به‌پژوه Ahmad.Beh-Pajooh@gmail.com 0000-0002-0843-8942 No Department of Psychology & Education of Exceptional Children, Faculty of Psychology and Education, University of Tehran, Tehran, Iran. گروه روانشناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. Bagher Ghobari-Bonab باقر غباری بناب BGHOBARI@UT.AC.IR 0000-0002-0627-8236 No Department of Psychology & Education of Exceptional Children, Faculty of Psychology and Education, University of Tehran, Tehran, Iran. گروه روانشناسی و آموزش کودکان استثنایی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.