Archives of Rehabilitation

fa بومی‌سازی توصیه‌های بالینی کاردرمانی برای مهارت‌های حسی‌ـ‌حرکتی کودکان اتیسم در ایران Adaptation of Occupational Therapy Clinical Recommendations for Sensory-Motor Skills in Children with Autism: The Iranian Context کاردرمانی Occupational Therapy پژوهشی Original <div style="text-align: justify;">مقدمه: کودکان اتیسم اغلب با محدودیت‌های حسی-حرکتی مواجه‌اند که می‌تواند بر مشارکت، استقلال، وعملکرد روزمره آنان تأثیر بگذارد. باوجود دسترسی به راهنماهای بالینی بین‌المللی، تفاوت‌های فرهنگی، ساختاری واجرایی، استفاده مستقیم ازاین راهنماها را در بافت ایران با چالش مواجه می‌سازد. ازاین‌رو، مطالعه حاضر با هدف بومی‌سازی و توسعه توصیه‌های بالینی کاردرمانی در حوزه مهارت‌های حسی-حرکتی برای کودکان دارای اختلال طیف اتیسم متناسب با بافت ایران انجام شد. روش بررسی: این پژوهش روش‌شناختی با رویکرد ترکیبی، بر اساس «الگوی ملی بومی‌سازی راهنماهای بالینی در ایران» طراحی شد. پس از تشکیل کمیته فنی و پنل ۱۳ نفره خبرگان و تدوین سؤالات، جست‌وجوی نظام‌مند در پایگاه‌های ملی و بین‌المللی صورت گرفت که منجر به شناسایی راهنماهای واجد شرایط و استخراج توصیه‌های کلیدی شد. برای تقویت شواهد، یک جست‌وجوی تکمیلی انجام و داده‌های مطالعات بازیابی‌شده در قالب چارچوبی استاندارد (شامل سطح شواهد Sackett و شاخص‌های آماری پیامد) تحلیل شد تا ۱۱ سناریوی بالینی مقدماتی جهت بررسی توسط پنل خبرگان تدوین گردد. پس‌ازآن، سناریوهای تدوین‌شده توسط پنل خبرگان و با استفاده از روش و Research and Development/ University of California, Los Angeles (RAND/UCLA) Appropriateness Method (RAM)  ارزیابی شدند. به‌طوری‌که اعضا هر سناریو را در چهاربعد دسترسی‌پذیری، هزینه، پذیرش و امکان‌پذیری با مقیاس ۹درجه‌ای امتیازدهی کردند. در دور اول، سناریوهای دارای توافق کامل تثبیت شدندو سناریوهای باقی‌مانده در مرحله دوم بارویکرد گشتالتی مورد بحث وبررسی قرار گرفتند. یافته‌ها: پس از غربالگری اولیه و ثانویه ۱۱۶ منبع شناسایی‌شده از جستجوی گایدلاینها، با بررسی کامل 37 گایدلاین باقی‌مانده، توصیه‌های مرتبط از ۳ راهنما استخراج شد. پس از بررسی شواهد پشتیبان توصیه‌ها و نتایج جستجوی تکمیلی،۱۱سناریوی بالینی تدوین گردید. این سناریوها توسط پانل خبرگان طی دو دور اجماع بررسی شدند که در نهایت به تدوین ۶توصیه بالینی منجر شد. نتایج‌نشان داد که مداخلاتی نظیر تحلیل رفتار کاربردی، موسیقی‌درمانی، برنامه حسی چی‌گونگ و یکپارچگی حسی آیرز، راهکارهای اولویت‌دار و منطبق بر بافت سلامت ایران هستند. نتیجه‌گیری: این مطالعه با تلفیق شواهد بین‌المللی و اولویت‌های بومی، ۶توصیه نهایی را برای بهبود مهارت‌های حسی-حرکتی ارائه کرد. یافته‌ها نشان داد که برای ارتقای عملکرد حرکتی و حسی‌ـ‌ادراکی، مداخلات تحلیل رفتار کاربردی و موسیقی‌درمانی در سنین نوپا و پیش‌دبستانی، برنامه حسی چی‌گونگ در سنین پیش‌دبستانی، و یکپارچگی حسی آیرز در سنین دبستان، به‌عنوان راهکارهای اولویت‌دار در نظام سلامت ایران شناخته می‌شوند. این دستورالعمل بومی‌سازی‌شده، فراتر از یک پروتکل ثابت، چارچوبی هدفمند برای کاردرمانگران فراهم می‌سازد تا باانتخاب مداخله متناسب با سن و نیازعملکردی کودک، مشارکت وی را در زندگی روزمره تسهیل کنند.</div> <div style="text-align: justify;">Objective: Children with autism spectrum disorder (ASD) frequently experience sensory-motor deficits that affect participation, independence, and daily living activities. Although international clinical guidelines are available, cultural, structural, and implementation-related differences limit their direct applicability in Iran. This study aimed to localize and develop occupational therapy clinical recommendations for sensory-motor skills in children with ASD, adapted to the Iranian healthcare context. Materials & Methods: This methodological mixed-methods study was conducted based on the National Model for the Adaptation of Clinical Practice Guidelines in Iran. After establishing a technical committee and a 13-member expert panel and formulating the study questions, systematic searches were performed in national and international databases to identify eligible guidelines and extract key recommendations. A supplementary search was then conducted to strengthen the evidence base. Retrieved studies were analyzed using a standardized framework, including Sackett levels of evidence and statistical outcome indicators. Based on this process, 11 preliminary clinical scenarios were developed. The scenarios were evaluated by the panel using the RAND/UCLA Appropriateness Method (RAM), with ratings on a 9-point scale across four dimensions: accessibility, cost, acceptability, feasibility. Scenarios meeting standard RAM agreement criteria in the first round were retained, while the remaining scenarios proceeded to a second round of discussion and review. Finally, a Gestalt approach was used to adapt the recommendations to the Iranian health system, resulting in six final recommendations. Results: Of 116 sources identified in the guideline search, 37 clinical guidelines remained after screening. Full-text review identified sensory-motor recommendations in three guidelines. After reviewing the supporting evidence and supplementary-search findings, 11 preliminary clinical scenarios were developed and evaluated through two RAM consensus rounds. This process resulted in six final clinical recommendations. Applied Behavior Analysis (ABA), music therapy, the Qigong sensory program, and Ayres Sensory Integration (ASI) were prioritized according to age group and functional need and were considered compatible with the Iranian healthcare context. Conclusion: By integrating international evidence with local priorities, this study produced six occupational therapy recommendations for improving sensory-motor skills in children with ASD in Iran. ABA and music therapy were prioritized for toddlers and preschool-aged children, the Qigong sensory program for preschool-aged children, and ASI for school-aged children. These recommendations reflect a balance between scientific effectiveness and implementation factors, including cost, accessibility, and acceptability. Rather than a fixed protocol, the adapted guideline offers occupational therapists a practical framework for selecting age- and function-appropriate interventions to support participation in daily life activities.</div> اختلال طیف اتیسم, کاردرمانی, مهارت‌های حسی‌ـ‌حرکتی, بومی‌سازی, توصیه‌های بالینی Autism Spectrum Disorder, Occupational Therapy, Sensory-Motor Skills, Adaptation, Clinical Recommendations 0 0 http://rehabilitationj.uswr.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3240-3&slc_lang=fa&sid=1 Khadije Khazaeli خدیجه خزاعلی kh.khazaeli@yahoo.com No Department of Occupational Therapy, School of Rehabilitation Sciences, Pediatric Neurorehabilitation Research Center, University of Social Welfare and Rehabilitation Sciences, Tehran, Iran گروه کاردرمانی، مرکز تحقیقات توانبخشی اعصاب اطفال، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران Seyed Ali Hosseini سید علی حسینی alihosse@gmail.com No Department of Occupational Therapy, School of Rehabilitation Sciences, Pediatric Neurorehabilitation Research Center, University of Social Welfare and Rehabilitation Sciences, Tehran, Iran گروه کاردرمانی، مرکز تحقیقات توانبخشی اعصاب اطفال، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران Hooshang Mirzaie هوشنگ میرزایی hooshang_mirzaie@yahoo.com Yes Department of Occupational Therapy, School of Rehabilitation Sciences, Pediatric Neurorehabilitation Research Center, University of Social Welfare and Rehabilitation Sciences, Tehran, Iran گروه کاردرمانی، مرکز تحقیقات توانبخشی اعصاب اطفال، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران Armin Shirvani آرمین شیروانی arm.shirvani@gmail.com No National center for health vocational training Ministry of Health, Tehran, Iran مرکز ملی آموزش مهارتی و حرفه ای علوم پزشکی، وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی، تهران، ایران Zahra Nobakht زهرا نوبخت nobakht.zahra@gmail.com No Pediatric Neurorehabilitation Research Center, University of Social Welfare and Rehabilitation Sciences, Tehran, Iran مرکز تحقیقات توانبخشی اعصاب اطفال، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران