fa تأثیر آموزش نوروفیدبک بر درد ،ناتوانی و عوامل روان‌شناختی در بیماران مبتلا به کمردرد مزمن: مرور نظام‌مند و فراتحلیل فیزیوتراپی Physical Therapy مروری Systematic Review <div style="text-align: justify;"><strong>هدف</strong> کمردرد مزمن یکی از شایع‌ترین علل ناتوانی در بزرگسالان است و درمان‌های رایج اغلب اثربخشی محدود و کوتاه‌مدت دارند. در سال‌های اخیر، نوروفیدبک به‌عنوان روشی مبتنی بر خودتنظیمی فعالیت‌های مغزی و با هدف تعدیل پردازش درد و بهبود عملکرد بیماران مطرح شده است. هدف این مطالعه، بررسی جامع اثربخشی نوروفیدبک بر شدت درد، ناتوانی عملکردی و عوامل روان‌شناختی در بیماران مبتلا به کمردرد مزمن بود.<br> <strong>روش بررسی</strong> این پژوهش به‌صورت مرور نظام‌مند و فراتحلیل انجام شد. جست‌وجوی نظام‌مند مقالات با استفاده از کلیدواژه‌های مرتبط با کمردرد مزمن و نوروفیدبک در پایگاه‌های وب‌آوساینس، پابمد، اسکوپوس، سیناهل، ام‌بیس از سال ۲۰۰۰ تا فوریه ۲۰۲۵ انجام گرفت. از مجموع ۱۹۹۳ مقاله شناسایی‌شده، پس از غربالگری و ارزیابی معیارهای ورود، 5 مطالعه (4 کارآزمایی بالینی تصادفی‌سازی‌شده و 1 مطالعه موردی) وارد تحلیل نهایی شدند. استخراج داده‌ها توسط دو پژوهشگر مستقل و تأیید نهایی توسط پژوهشگر سوم انجام شد. تحلیل آماری با مدل اثرات تصادفی (REML) صورت گرفت و کیفیت روش‌شناختی مطالعات با مقیاس PEDro و کیفیت کلی مرور با ابزار AMSTAR2 ارزیابی شد. شاخص تفاوت میانگین استانداردشده (SMD) با فاصله اطمینان 95 درصد برای پیامد درد و آماره I&sup2; برای بررسی ناهمگنی محاسبه گردید.&nbsp;<br> <strong>یافته‌ها </strong>نتایج فراتحلیل نشان داد نوروفیدبک تأثیر معناداری بر شدت درد پس از مداخله ندارد؛ (P=0/83 ,CI 95%: 0/16, -0/39] 0/11=SMD) و ناهمگنی آماری بین مطالعات پایین بود ( I&sup2; =0%). اگرچه اغلب مطالعات بهبودهایی در ناتوانی عملکردی و شاخص‌های روان‌شناختی گزارش کردند، به‌دلیل ناهمگونی ابزارهای اندازه‌گیری، امکان انجام فراتحلیل برای این پیامدها فراهم نشد. کیفیت کلی شواهد در سطح متوسط ارزیابی شد و محدودیت‌هایی نظیر تنوع پروتکل‌های درمانی، مدت مداخله و حجم نمونه وجود داشت.<br> <strong>نتیجه‌گیری</strong> درمجموع، علی‌رغم شواهد اولیه امیدوارکننده، این مرور نظام‌مند و فراتحلیل نتوانست شواهد قطعی در مورد اثربخشی نوروفیدبک بر درد در افراد مبتلا به کمردرد مزمن ارائه دهد. انجام مطالعات آینده با نمونه‌های بزرگ‌تر، پیگیری طولانی‌مدت و پروتکل‌های استاندارد و متمایز بین گروه‌های مداخله و کنترل ضروری به نظر می‌رسد.</div> <p lang="en" style="text-align: justify;"><strong>Objective </strong>Chronic low back pain (CLBP) is a major source of longterm disability among adults worldwide, while the effectiveness of many conventional treatments remains limited and often transient. Neurofeedback has emerged as a neuromodulation approach aimed at facilitating voluntary regulation of brain activity, with potential implications for pain processing and functional outcomes. This study aimed to systematically evaluate and synthesize the available evidence on the effects of neurofeedback interventions on pain intensity, functional disability, and psychological outcomes in individuals with CLBP.<br> <strong>Materials & Methods</strong> A systematic review and meta-analysis examined neurofeedback interventions in adults with CLBP. Search in PubMed, Web of Science, Scopus, CINAHL, and EMBASE (January 2000&ndash;February 2025) identified 1993 records, with 5 studies (4 randomized trials and 1 case series) meeting the inclusion criteria. Study selection and data extraction were performed independently by two reviewers, with disagreements resolved by a third one. Pooled analyses used a random-effects model with REML (restricted maximum likelihood) estimation. Methodological quality was assessed using the PEDro (the Physiotherapy Evidence Database) scale and AMSTAR (the measurement tool to assess systematic reviews) 2. Pain outcomes were reported as standardized mean differences (SMDs, 95% CI), and heterogeneity was evaluated using the I&sup2; statistic.<br> <strong>Results </strong>Most included studies employed alphabased neurofeedback protocols and compared neurofeedback with control conditions, physiotherapy, cognitive behavioral therapy, or sham interventions. The pooled analysis showed no significant reduction in pain intensity following neurofeedback treatment (SMD=&minus;0.11; 95% CI, &minus;0.39 to 0.16; P=0.83), with no detectable heterogeneity across studies (I&sup2;=0%). Although individual trials reported improvements in functional disability and selected psychological outcomes, quantitative synthesis of these measures was not feasible due to heterogeneity in outcome assessment tools. The overall certainty of evidence was rated as moderate, with key limitations, including small sample sizes, variability in neurofeedback protocols, and differences in treatment duration. Publication bias was not assessed because of the limited number of included studies.<br> <strong>Conclusion </strong>Although preliminary findings suggest that neurofeedback may influence painrelated and functional outcomes in individuals with CLBP, the results of this systematic review and meta-analysis do not provide conclusive evidence for its effectiveness in pain reduction. Future well designed trials with larger sample sizes, standardized neurofeedback protocols, longer intervention periods, and rigorous followup assessments are required to clarify its clinical value.<br> &nbsp;</p> نوروفیدبک,کمر درد مزمن, تغییرات درد Neurofeedback training, Chronic low back pain (CLBP), Pain change 48 71 http://rehabilitationj.uswr.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3903-2&slc_lang=fa&sid=1 Golnaz Sadria گلناز صدریا Gl.sdr9019@gmail.com 0000-0002-8791-5363 No Neuromusculoskeletal Rehabilitation Research Center, University of Social Welfare and Rehabilitation Sciences, Tehran, Iran. مرکز تحقیقات توانبخشی اختلالات عصبی-عضلانی-اسکلتی، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران. Nahid Rahmani ناهید رحمانی nahrah2005@yahoo.com 0000-0002-4399-8654 No Neuromusculoskeletal Rehabilitation Research Center, University of Social Welfare and Rehabilitation Sciences, Tehran, Iran. مرکز تحقیقات توانبخشی اختلالات عصبی-عضلانی-اسکلتی، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران. Iraj Abdollahi ایرج عبداللهی Ir.abdollahi@uswr.ac.ir 0000-0002-4256-8513 Yes Neuromusculoskeletal Rehabilitation Research Center, University of Social Welfare and Rehabilitation Sciences, Tehran, Iran. مرکز تحقیقات توانبخشی اختلالات عصبی-عضلانی-اسکلتی، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران. Mohammad Javaherian محمد جواهریان mo.javaherian@uswr.ac.ir 0000-0002-4928-1566 No Neuromusculoskeletal Rehabilitation Research Center, University of Social Welfare and Rehabilitation Sciences, Tehran, Iran. مرکز تحقیقات توانبخشی اختلالات عصبی-عضلانی-اسکلتی، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران. Mohammad Hassan Azarsa محمدحسن آذرسا Mo.azarsa@uswr.ac.ir 0000-0001-9321-0450 No Neuromusculoskeletal Rehabilitation Research Center, University of Social Welfare and Rehabilitation Sciences, Tehran, Iran. مرکز تحقیقات توانبخشی اختلالات عصبی-عضلانی-اسکلتی، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران. Zahra Mosallanezhad زهرا مصلی نژاد zmosallanezhad@yahoo.com 0000-0002-8876-9476 No Neuromusculoskeletal Rehabilitation Research Center, University of Social Welfare and Rehabilitation Sciences, Tehran, Iran. مرکز تحقیقات توانبخشی اختلالات عصبی-عضلانی-اسکلتی، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران. Enayatollah Bakhshi عنایت الله بخشی bakhshi@razi.tums.ac.ir 0000-0001-8049-0190 No Department of Biostatistics and Epidemiology, School of Social Health, University of Social Welfare and Rehabilitation Sciences, Tehran, Iran. گروه آمار زیستی و اپیدمیولوژی، دانشکده سلامت اجتماعی، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی، تهران، ایران.