Archives of Rehabilitation

fa تأثیر آموزش نوروفیدبک بر درد ،ناتوانی و عوامل روان‌شناختی در بیماران مبتلا به کمردرد مزمن: مرور نظام‌مند و فراتحلیل The Effects of Neurofeedback Training on Pain, Disability, and Psychological Factors in Patients with Chronic Low Back Pain: A Systematic Review and Meta-Analysis فیزیوتراپی Physical Therapy مروری Systematic Review <div style="text-align: justify;">مقدمه: کمردرد مزمن یکی از شایع‌ترین علل ناتوانی در بزرگسالان است و درمان‌های رایج اغلب اثربخشی محدود و کوتاه‌مدت دارند. در سال‌های اخیر، نوروفیدبک به‌عنوان روشی مبتنی بر خودتنظیمی فعالیت‌های مغزی و با هدف تعدیل پردازش درد و بهبود عملکرد بیماران مطرح شده است. هدف این مطالعه، بررسی جامع اثربخشی نوروفیدبک بر شدت درد، ناتوانی عملکردی و عوامل روان‌شناختی در بیماران مبتلا به کمردرد مزمن بود. روش اجرا: این پژوهش به‌صورت مرور نظام‌مند و فراتحلیل انجام شد. جست‌وجوی نظام‌مند مقالات با استفاده از کلیدواژه‌های مرتبط با کمردرد مزمن و نوروفیدبک در پایگاه‌های PubMed، Web of Science، Scopus، CINAHL و EMBASE از سال ۲۰۰۰ تا فوریه ۲۰۲۵ انجام گرفت. از مجموع ۱۹۹۳ مقاله شناسایی‌شده، پس از غربالگری و ارزیابی معیارهای ورود، پنج مطالعه (چهار کارآزمایی بالینی تصادفی‌سازی‌شده و یک مطالعه موردی) وارد تحلیل نهایی شدند. استخراج داده‌ها توسط دو پژوهشگر مستقل و تأیید نهایی توسط پژوهشگر سوم انجام شد. تحلیل آماری با مدل اثرات تصادفی (REML) صورت گرفت و کیفیت روش‌شناختی مطالعات با مقیاس PEDro و کیفیت کلی مرور با ابزار AMSTAR2 ارزیابی شد. شاخص تفاوت میانگین استانداردشده (SMD) با فاصله اطمینان ۹۵٪ برای پیامد درد و آماره I² برای بررسی ناهمگنی محاسبه گردید. نتایج: نتایج فراتحلیل نشان داد که نوروفیدبک تأثیر معناداری بر شدت درد پس از مداخله ندارد؛ (SMD: -0.11 [95% CI: -0.39, 0.16] P=0.83)  و ناهمگنی آماری بین مطالعات پایین بود (I² = 0%). اگرچه اغلب مطالعات بهبودهایی در ناتوانی عملکردی و شاخص‌های روان‌شناختی گزارش کردند، به دلیل ناهمگونی ابزارهای اندازه‌گیری، امکان انجام فراتحلیل برای این پیامدها فراهم نشد. کیفیت کلی شواهد در سطح متوسط ارزیابی شد و محدودیت‌هایی نظیر تنوع پروتکل‌های درمانی، مدت مداخله و حجم نمونه وجود داشت. نتیجه گیری: در مجموع، علی‌رغم شواهد اولیه امیدوارکننده، این مرور نظام‌مند و فراتحلیل نتوانست شواهد قطعی در مورد اثربخشی نوروفیدبک بر درد در افراد مبتلا به  کمردرد مزمن ارائه دهد. انجام مطالعات آینده با نمونه‌های بزرگ‌تر، پیگیری طولانی‌مدت و پروتکل‌های استاندارد و متمایز بین گروه‌های مداخله و کنترل ضروری به نظر می‌رسد.</div> Introduction: Chronic low back pain (CLBP) is a major source of long‑term disability among adults worldwide, while the effectiveness of many conventional treatments remains limited and often transient. Neurofeedback has emerged as a neuromodulation approach aimed at facilitating voluntary regulation of brain activity, with potential implications for pain processing and functional outcomes. This study aimed to systematically evaluate and synthesize the available evidence on the effects of neurofeedback interventions on pain intensity, functional disability, and psychological outcomes in individuals with CLBP. Methods: A systematic review and meta-analysis examined neurofeedback interventions in adults with CLBP. Searches of PubMed, Web of Science, Scopus, CINAHL, and EMBASE (2000–February 2025) identified 1,993 records, with five studies (four randomized trials and one case series) meeting inclusion criteria. Study selection and data extraction were performed independently by two reviewers, with disagreements resolved by a third. Pooled analyses used a random-effects model with REML estimation. Methodological quality was assessed using the PEDro scale and AMSTAR 2. Pain outcomes were reported as standardized mean differences (SMDs, 95% CI), and heterogeneity was evaluated using the I² statistic. Results: Most included studies employed alpha‑based neurofeedback protocols and compared neurofeedback with control conditions, physiotherapy, cognitive behavioral therapy, or sham interventions. The pooled analysis showed no significant reduction in pain intensity following neurofeedback treatment (SMD = −0.11; 95% CI: −0.39 to 0.16; P = 0.83), with no detectable heterogeneity across studies (I² = 0%). Although individual trials reported improvements in functional disability and selected psychological outcomes, quantitative synthesis of these measures was not feasible due to heterogeneity in outcome assessment tools. The overall certainty of evidence was rated as moderate, with key limitations including small sample sizes, variability in neurofeedback protocols, and differences in treatment duration. Publication bias was not assessed because of the limited number of included studies. Conclusion: Although preliminary findings suggest that neurofeedback may influence pain‑related and functional outcomes in individuals with CLBP, the results of this systematic review and meta‑analysis do not provide conclusive evidence for its effectiveness in pain reduction. Future well‑designed trials with larger sample sizes, standardized neurofeedback protocols, longer intervention periods, and rigorous follow‑up assessments are required to clarify its clinical value. نوروفیدبک ,کمر درد مزمن , تغییرات درد neurofeedback training, chronic low back pain, pain change 0 0 http://rehabilitationj.uswr.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-3903-2&slc_lang=fa&sid=1 Golnaz Sadria گلناز صدریا Gl.sdr9019@gmail.com No Neuromusculoskeletal Rehabilitation Research Center, University of Social Welfare and Rehabilitation Sciences, Tehran, Iran. مرکز تحقیقات توانبخشی اختلالات عصبی-عضلانی-اسکلتی، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران. Nahid Rahmani ناهید رحمانی nahrah2005@yahoo.com No Neuromusculoskeletal Rehabilitation Research Center, University of Social Welfare and Rehabilitation Sciences, Tehran, Iran. مرکز تحقیقات توانبخشی اختلالات عصبی-عضلانی-اسکلتی، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران. Iraj Abdollahi ایرج عبداللهی Ir.abdollahi@uswr.ac.ir Yes Neuromusculoskeletal Rehabilitation Research Center, University of Social Welfare and Rehabilitation Sciences, Tehran, Iran. مرکز تحقیقات توانبخشی اختلالات عصبی-عضلانی-اسکلتی، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران. Mohammad Javaherian محمد جواهریان mo.javaherian@uswr.ac.ir No Neuromusculoskeletal Rehabilitation Research Center, University of Social Welfare and Rehabilitation Sciences, Tehran, Iran. مرکز تحقیقات توانبخشی اختلالات عصبی-عضلانی-اسکلتی، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران. Mohammad Hassan Azarsa محمدحسن آذرسا Mo.azarsa@uswr.ac.ir No Neuromusculoskeletal Rehabilitation Research Center, University of Social Welfare and Rehabilitation Sciences, Tehran, Iran. مرکز تحقیقات توانبخشی اختلالات عصبی-عضلانی-اسکلتی، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران. Zahra Mosallanezhad زهرا مصلی نژاد zmosallanezhad@yahoo.com No Neuromusculoskeletal Rehabilitation Research Center, University of Social Welfare and Rehabilitation Sciences, Tehran, Iran. مرکز تحقیقات توانبخشی اختلالات عصبی-عضلانی-اسکلتی، دانشگاه علوم توانبخشی و سلامت اجتماعی، تهران، ایران. Enayatollah Bakhshi عنایت الله بخشی bakhshi@razi.tums.ac.ir No Department of Biostatistics and Epidemiology, University of Social Welfare and Rehabilitation Sciences, Tehran, Iran. گروه آمار زیستی و اپیدمیولوژی، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی، تهران، ایران.